29-декабрда Монголия улуттук эркиндигинин жана көз карандысыздыгын калыбына келтирүүнүн 114 жылдыгын, ошондой эле өлкөнүн заманбап дипломатиялык корпусунун түзүлгөнүнө 114 жыл толуусун белгилейт.
Тарыхый контекстте 29-декабрь 1911-жылда маанилүү окуя болуп, Монголия маньчжур бийлигинен бошотулуп, эл аралык аренада өзүнүн суверенитетин калыбына келтирген күн катары белгиленет.
Бул окуя Цин империясындагы кризистин фонуна байланыштуу болуп, орус революциялык кыймылдарынын натыйжасы болду. Бул күнү хандык такка Богдо-гэгэн VIII отурду, бул маньчжур бийлигинин аякташынын жана монгол мамлекеттүүлүгүнүн жаңы доорунун башталышынын символу болду. Тарыхчылар маньчжур бийлиги учурундагы убакыт жөнүндө ар кандай пикирлерге ээ.
- Монголия маньчжур контролунда 200 жылдан ашык убакыт болду, жана ар кандай тарыхчылар бул убакытты ар кандайча интерпретациялашат: кээ бирлери аны колониялык, кээ бирлери — зомбулукка дуушар болгон, кээ бирлери — маньчжурлар тарабынан башкарылган деп аташат. Бирок акыркы жылдары изилдөөлөр "Монголия маньчжур бийлиги учурунда" деген темада көбүрөөк сөз кылууда. Фактыларга таянып, бул колония болгон эмес деп айтууга болот. Изилдөөчүлөр Монголия вассалдык же "вассалдыкка окшош" түзүм болгон деген жыйынтыкка келишти. Маньчжурлар, албетте, кирип келип, монголдорду баш ийдиришкен, бирок массалык өлтүрүүлөрдү жасашкан эмес. Монголь княздары өз жерлерин традициялык мыйзамдар жана адаттар боюнча башкарууну улантышты, бирок саясий иерархияда жогорку бийлик маньчжур ханына таандык болуп, монголдор төмөнкү кызматтарды ээлешкен. Демек, Монголия чындап эле маньчжур таасиринде болгон деп айтууга болот, — дейт Болдбаатар Чултэм, Монголиянын илим жана технологиялар мамлекеттик университетинин тарых факультетинин профессору.
булак: MiddleAsianNews
