«Кайраткерлер коалициясы» саммитинин жүрүшүндө Парижде Франциянын президенти Эммануэль Макрон, Улуу Британиянын премьер-министри Кир Стармер жана Украина президенти Владимир Зеленский Украинада тынчтык күчтөрүн жайгаштыруу боюнча келишимге кол коюшту.
Иш-чарада ошондой эле АКШнын президентинин атайын өкүлдөрү — Стив Уиткофф жана Джаред Кушнер катышып, Украинага коопсуздук кепилдиктерин камсыз кылуу ниетин тастыктаган «Париж декларациясына» кол коюшту.
Саммитке Польша премьер-министри Дональд Туск, Европалык комиссиянын төрайымы Урсула фон дер Ляйен жана НАТОнун башкы катчысы Марк Рютте сыяктуу 30дан ашык өлкөнүн делегаттары катышты.
Бул жолугушуу АКШнын президенти Дональд Трамп менен Украина президенти Владимир Зеленскийдин декабрдын аягында Мар-а-Лаго, Флоридадагы Трамптын резиденциясында өткөн сүйлөшүүлөрүнөн кийин болду.
Ал жолугушууда Украинадагы аскердик аракеттерди токтотуу планы талкууланды, ал пландар ар кандай эл аралык саммиттерде бир нече жолу өзгөртүлгөн.
Флоридадагы сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча катышуучулар Украинага АКШдан коопсуздук кепилдиктерин берүү боюнча бир катар маселелерди макулдашканын билдиришти, бирок негизги тоскоолдук Россиянын Украина армиясын Донецк облусунун белгилүү аймактарынан чыгаруу боюнча талаптары болду.
Зеленский тынчтык планынын болжол менен 90%ы ишке ашканын белгиледи, бирок эң көп талаш-тартыштар аймак маселелери менен байланыштуу экенин айтты.
Саммиттин негизги жыйынтыгы «Париж декларациясы» болду, анын тексти Елисей сарайынын сайтында жарыяланды.
Декларация беш негизги пункттан турат:
- АКШ тынчтыкты сактоо режиминин аткарылышын көзөмөлдөө боюнча координацияны өзүнө алууга тийиш. Ошондой эле бузуу учурларына жооп берүү жана күнөөлүүлөрдү аныктоо үчүн атайын комиссия түзүлөт.
- «Кайраткерлер коалициясынын» мүчөлөрү Украина Куралдуу Күчтөрүнө колдоо көрсөтүүнү улантышат, алар Россиянын жаңы агрессиясына каршы «биринчи линия» болот. Бул каржылоону, курал-жарак жеткирүүнү жана бекемдөө курулуштарына жардам берүүнү камтыйт.
- Украинага «кайраткерлер коалициясынын» мүчөлөрүнөн турган көп улуттуу күчтөр жөнөтүлөт, алар Украина армиясын калыбына келтирүү жана каршылык көрсөтүүнү камсыз кылуу үчүн. «Координацияланган аскердик пландоо» жердеги, абадагы жана деңиздеги колдоого даярдык көрүү үчүн башталды, бул күчтөр согуштук аракеттер аяктаган соң гана жөнөтүлөт.
- Россиянын келечектеги агрессиясы болгон учурда Украинага жардам берүүгө юридикалык милдеттенме. Бул пунктта кол койгон өлкөлөр мындай милдеттенмелерди, анын ичинде аскердик аракеттерди, чалгындоо жана дипломатиялык колдоо көрсөтүүнү, ошондой эле кошумча санкцияларды киргизүүнү макулдашат.
- Украина менен узак мөөнөттүү коргонуу кызматташтыгын өнүктүрүү боюнча милдеттенме, анын ичинде аскерлерди окутуу, куралды биргелешип өндүрүү жана чалгындоо кызматташтыгы.
Мындан тышкары, Франция, Улуу Британия жана Украина үч тараптуу декларацияга кол коюшту, анда Париж жана Лондон согуш токтогон учурда өз аскерлерин Украинага жөнөтүүгө даяр экенин тастыктады.
Улуу Британиянын премьер-министри Кир Стармер бул документ британдык, француздук жана өнөктөштүк күчтөрдүн Украинадагы аракеттери үчүн юридикалык негиздерди түзөрүн түшүндүрдү.
«[Бул күчтөр] Украина небесин жана деңизин коопсуздугун камсыз кылат, ошондой эле Украина Куралдуу Күчтөрүн келечек үчүн калыбына келтирүүгө жардам берет», — деди Стармер. Ал ошондой эле согуш токтогондон кийин Британия жана Франция Украинада курал-жарак жана аскердик техниканы сактоо үчүн «аскердик хабдарды» түзөрүн кошумчалады.
Россиянын бийликтери бир нече жолу Украинада чет элдик аскерлердин болушуна каршы позициясын билдиришти, бул өз коопсуздугуна коркунуч катары каралат.
Лидерлердин пресс-конференциядагы комментарийлери
Пресс-конференциянын жүрүшүндө саммиттин катышуучулары бул окуяны тынчтыкка жетишүү үчүн маанилүү кадам катары мүнөздөштү.
Сахнага Украина жана Франция президенттери, Улуу Британиянын премьер-министри, Германиянын канцлери жана Трамптын атайын өкүлдөрү Стив Уиткофф менен Джаред Кушнер чыгышты.
Макрон саммитте Украинага АКШнын колдоосу менен юридикалык милдеттенмелерди камсыз кылуунун зарылдыгын баса белгиледи. «Бул тынчтык келишими Украина үчүн жаңы коркунучтарга алып келбеши керек», — деди ал, Россиянын Грузия, Молдова жана Украина менен тынчтык келишимдерин бузган учурларын эске салып.
Зеленский аймак маселелери тынчтыкты токтотуу үчүн негизги тоскоолдук экенин жана мындан ары иш алып барууну талап кыларын мойнуна алды. Ал Украина коопсуздук кепилдиктери боюнча АКШ менен келишимдерге кол коюуга даяр экенин, бирок дагы эле чечилбеген маселелер бар экенин кошумчалады. «Эң маанилүү маселелер аймактык маселелер менен байланыштуу», — деди Украина президенти.
Стив Уиткофф, Трамптын атайын өкүлү, АКШ президенти Украинада тынчтыкка жетишүүгө умтулуп жатканын тастыктап, анын милдети «тынчтык процесси боюнча делдал болуу» экенин белгиледи. «Биз коопсуздук боюнча негизги протоколдор дээрлик аяктаганын эсептейбиз, украиндер билүүсү үчүн: конфликт аяктагандан кийин, ал түбөлүккө аяктайт», — деп кошумчалады ал.
