Николас Мадуро жана анын жубайы Силия Флореске каршы сот процесси Америкада эксперттер арасында активдүү талкуулардын предмети болуп калды. Бул иштеги белгисиздик, Вашингтондун басымы болбосо да, америкалык сот системасы өзүнүн укуктук кыйынчылыктары менен беттешүүгө мүмкүн экенин көрсөтүп турат.
Саясатчы Бакыт Бакетаев, Венесуэла президентинин бошотулушу жеке симпатияларга байланыштуу эмес, америкалык мыйзамдардагы олуттуу карама-каршылыктардан келип чыкканын белгилейт. Эксперт, бул учурдагы геосаясий абал жана укуктук системаны коргоо менен да байланыштуу экенин баса белгилейт.
Бакетаев сот процессин жүргүзүүгө тоскоол болушу мүмкүн болгон бир нече негизги юридикалык тоскоолдуктарды белгиледи:
Экстерриториалдык чектөөлөр
Америка Кошмо Штаттарынын Конституциясы, айрыкча Бешинчи жана Төртүнчү өзгөртүүлөр, мыйзамдын туура процедурасын (Due Process of Law) кепилдик берет. Бул эч кимдин өз каалаганындай эркинен ажыратылбай турганын, соттун айыпталуучунун экстрадициясынын мыйзамдуулугун баалоо милдети бар экенин билдирет. Ker–Frisbie доктринасы Америкадан тышкаркы уурдалган адамдарды соттоого уруксат берсе да, ал эч качан иштеп жаткан мамлекет башчыларына карата колдонулбайт. Мындай практиканы таануу кооптуу прецедентти жаратуусу мүмкүн, бул АКШнын коопсуздугуна коркунуч туудурат.
Иштеп жаткан мамлекет башчыларынын иммунитети
Американын сот системасы иштеп жаткан лидерлер үчүн иммунитетти тааныйт (Head of State Immunity), ал тургай АКШ өкмөтү алардын шайлоолорун тааныбаса же каршы санкцияларды киргизсе да. Бул принципти эске албоо, келечектеги АКШ президенттеринин башка өлкөлөрдө "легитимдүү эмес" деп жарыялануусуна алып келиши мүмкүн, бул эл аралык мамилелерде күч колдонууну нормалдаштырат.
Саясий суроолор доктринасы
Political Question Doctrine механизми боюнча, соттор тышкы саясатка кийлигишүүнү талап кылган иштерди карауудан баш тартышат. Мадуро ишинде судьяларга аскердик операциялардын мыйзамдуулугун жана АКШ президенттеринин чечимдерин баалоо керек болот, бул традиция боюнча сот системасы тарабынан качып жүрөт.
Альварес-Мачейн прецедентинин катачылыгы
Кээ бир юристтер 1992-жылдагы ишке шилтеме беришет, анда Жогорку сот уурдалган чет элдикке каршы процесс жүргүзүүгө уруксат берген. Бирок Бакетаев Альварес-Мачейн мамлекет башчысы болбогонун жана анын уурдалышы суверендик теңдештигине коркунуч туудурбаганын баса белгилейт. Мадуро ишинде бул эл аралык укуктун негиздерин бузушу мүмкүн.
"Закон жеңүүчүнүн куралы болбошу керек, болбосо ал өз күчүн жоготот", - деп айтат саясатчы Роберт Джексондун цитатасын.
Юридикалык парадокс диалог үчүн мүмкүнчүлүк катары
Бакыт Бакетаевдин пикири боюнча, АКШнын Жогорку соту цивилизациялык нормалардын алкагында иш алып баруусу керек. Мадурону бошотуу анын саясатын актабайт, бирок ал чектөөлөрдү орнотот, бул да болсо супердержава үчүн өтпөс чектен ашып кетүүгө мүмкүн эмес.
Мындай жыйынтык күтүлбөгөндөй оң болушу мүмкүн:
Венесуэланын сүйлөшүүлөргө даярдыгын арттырат. Дональд Трамптын администрациясы менен конструктивдүү диалог үчүн мүмкүнчүлүктөрдү түзөт. Конфликттерди тынчтык жолу менен чечүү системасын бекемдейт.
Алексис де Токвиль: "Америка күчү армияда эмес, убагында "жок" деп айта билген соттордо" - деген. Эгер бул "жок" азыр айтылса, бул эл аралык укуктун жандуулугунун белгиси болот.
Маалымат үчүн, Нью-Йорктогу федералдык округдук соттун чечими акыркы эмес. Экинчи округдо жана Жогорку сотто апелляция мүмкүн. Бирок, америкалык соттор көбүнчө Белый үй тарабынан колдоого алынган өкмөттөрдү гана тааныйт. Эгер соттор Мадурого президент статусун берүүдөн баш тартса, бул юридикалык тупикке алып келиши мүмкүн.
