Экономика жана соода министрлиги талкууга ОАО «Мамлекеттик камсыздандыруу уюму» улуттук оператор болуп калуусу мүмкүн болгон жобо токтомун сунуштады.
Жобонун түшүндүрмө жазуусунда анын негизги милдети улуттук кайра камсыздандыруу мүмкүнчүлүгүн түзүү болуп саналат, бул камсыздандыруу рыногунун ишенимдүүлүгүн жогорулатууга, камсыздандыруу компанияларынын финансылык туруктуулугун бекемдөөгө, ошондой эле кардарлардын жана пайда алуучулардын мүлктүк кызыкчылыктарын коргоого алып келет. Бул документ Кыргыз Республикасынын президентинин 2024-жылдын 20-мартындагы № 79 жарлыгына ылайык иштелип чыккан, ал камсыздандыруу рыногун өнүктүрүү боюнча чараларга тиешелүү.
Камсыздандыруу рыногунун азыркы абалы
Министрликтин маалыматы боюнча, Кыргызстанда учурда 16 камсыздандыруу компаниясы иштеп жатат. 2021-жылдан 2024-жылга чейин жыйналган камсыздандыруу премияларынын жалпы көлөмү 11 млрд 659,8 млн сомду түздү, ал эми зыяндуулук деңгээли 20,5% га жетти, бул 2 млрд 392,09 млн сомго барабар.
Ошол эле учурда, тобокелдиктердин маанилүү бөлүгү чет өлкөлүк компанияларга кайра камсыздандырууга өткөрүлөт. Соңку төрт жылда чет өлкөлүк кайра камсыздандыруучуларга 3 млрд 493,2 млн сом өткөрүлдү, бул жыйналган премиялардын жалпы көлөмүнүн 29,9% ын түзөт.
2024-жылы кайра камсыздандырууга өткөрүлгөн премиялардын көлөмү 1 млрд 499,4 млн сомду түздү, анын ичинен:
- ички кайра камсыздандыруучуларга — 221,2 млн сом (14,8%);
- чет өлкөлүк — 1 млрд 278,2 млн сом (85%).
Евразия кайра камсыздандыруу компаниясы менен кызматташтык
Кыргызстан Евразия кайра камсыздандыруу компаниясынын (ЕПК) мүчөсү болуп саналат. 2022-жылы Ереванда кол коюлган келишимге ылайык, республика ЕПКнын уставдык капиталынан 2% га ээ, бул 300 млн орус рублине барабар.
ОАО «ГСО» тандоонун себептери
Жобо токтомунда ОАО «Мамлекеттик камсыздандыруу уюмун» кайра камсыздандыруу боюнча улуттук оператор катары дайындоо сунушталууда, анын ичинде ЕПК менен кызматташтыкта экспорттук тобокелдиктерди камтыйт.
Экономика министрлиги ГСО туруктуу финансылык абалга, квалификациялуу адистерге жана өзүнүн кардарлар базасына ээ экенин белгилейт. 2025-жылдын 1-январына карата компаниянын уставдык капиталы 1 млрд 144,3 млн сомду түзөт, ал эми акциялардын 100% ы мамлекетке таандык.
Президенттин жарлыгына ылайык, төмөнкү чаралар каралган:
- 2024-жылы ГСОнун уставдык капиталын көбөйтүү үчүн 150 млн сом бөлүү;
- 2028-жылга чейин капиталды 5 млрд 150 млн сомго чейин поэтаптуу көбөйтүү;
- 2027-жылга чейин ГСОнун таза пайдасынын 100%ын уставдык капиталды көбөйтүүгө багыттоо.
Кайра камсыздандыруу боюнча жаңы эрежелер
Жобо ошондой эле кайра камсыздандыруу боюнча улуттук оператор жөнүндө жобону бекитүүнү камтыйт. Бул документке ылайык, камсыздандыруу компаниялары чет өлкөлүк кайра камсыздандыруучуларга тобокелдиктерди өткөрүп берип жатканда, биринчи кезекте ОАО «ГСО» га мындай тобокелдиктердин кеминде 10% ын сунуштоого милдеттүү болот, андан кийин жыл сайын бул көрсөткүчтү 50% га чейин жогорулатуу.
Тобокелдиктерди чет өлкөгө өткөрүү ГСОдон жазуу жүзүндөгү баш тартууну алганга чейин гана уруксат берилет. ЕПКнын алкагында кайра камсыздандырууга тийиштүү бардык тобокелдиктер тек гана улуттук оператор аркылуу өткөрүлөт.
Министрликте бул токтомдун кабыл алынышы өлкөдөн финансы агымын азайтууга, улуттук камсыздандыруу рыногун бекемдөөгө жана Кыргызстанда заманбап кайра камсыздандыруу инфраструктурасын түзүүгө жардам берет деп белгиленет.
Бул демилгенин ишке ашырылышы камсыздандыруу секторунун атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатат, ири инвестициялык жана инфраструктуралык долбоорлорду коргоону камсыз кылат, ошондой эле кайра камсыздандыруу боюнча эл аралык кызматташтыкка көмөктөшөт деп күтүлүүдө.
