Казакстан Президентинин басма сөз кызматы тарыхый-мәдени мурастарды жана билим берүү кызматтарын коргоо боюнча жаңы өзгөртүүлөрдүн кабыл алынганын билдирди.
Бул мыйзам төмөнкү талаптарды камтыйт:
- тарыхый-мәдени эстеликтерди коргоо менен алектенген кызматкерлердин квалификациясына;
- Улуттук археологиялык кызматтын иштешине, анын ичинде табылгаларды сактоо үчүн депозитарий түзүүгө жана иштерди жөнгө салууга.
Кабыл алынган мыйзам археологиялык ишмердүүлүктү уюштуруу жана тарыхый-мәдени мурастарды коргоо боюнча системалык нормаларды белгилейт. Ал Президенттин 2024-жылдын 15-мартында өткөн Улуттук курултайда айтылган тапшырмаларына ылайык иштелип чыккан жана археологиялык иштерди жөнгө салуу жана мурастарды сактоо боюнча бирдиктүү мамилени түзөт.
Тарыхый-мәдени мурастарды коргоо жана археологиялык ишмердүүлүктү жөнгө салуу улуттук иденттүүлүктү жана тарыхый эс тутумду сактоодо маанилүү роль ойнойт. Президент бул тармакты уюштуруунун, бардык катышуучулардын жоопкерчилигин жогорулатуунун жана маданий баалуулуктардын жоголушун алдын алуунун зарылдыгын белгилеген. Мурдагы нормалар археологиялык иштердин координациясын жана табылган объекттердин эсепке алуусун камсыз кылган эмес.
Жаңы редакциядагы мыйзамда тарыхый-мәдени мурастарды коргоо жана пайдалануу боюнча лицензиялоону жакшыртууга, ошондой эле лицензияларды берүү үчүн квалификациялык талаптарды кайра карап чыгууга басым жасалган. Улуттук археологиялык кызматтын археологиялык иштерди координациялоодо жана адистерге илимий жана консультациялык колдоо көрсөтүүдө ыйгарым укуктары кеңири сүрөттөлгөн.
Мыйзам ошондой эле археологиялык иштер үчүн Бирдиктүү автоматташтырылган маалымат системасын түзүүнү камтыйт, бул изилдөөлөр учурунда табылган тарыхый-мәдени мурастар жөнүндө маалыматты чогултууга мүмкүндүк берет, маалыматтын ачыктыгын жана сакталуусун камсыз кылат.
Документ жер тилкелерин тарыхый-мәдени экспертизаны эске алуу менен берүү тартибин тактайт, ошондой эле археологиялык табылгаларды жана материалдарды өткөрүү, сактоо жана пайдалануу боюнча маселелерди жөнгө салат. Мындан тышкары, массалык археологиялык табылгаларды борборлоштурулган сактоо үчүн Улуттук депозитарий түзүү пландалууда.
Киргизилген өзгөртүүлөр археологиялык иштердин өзгөчөлүктөрүн, пландуу жана пландалбаган изилдөөлөрдү бөлүп көрсөтүүнү эске алат жана казуулар учурунда уюмдардын ишмердүүлүгүнө жана техникалык каражаттарды пайдаланууга бирдиктүү талаптарды белгилейт, бул жөнгө салуунун так системасын түзүүгө жардам берет.
Кабыл алынган мыйзам тарыхый-мәдени мурастарды коргоонун заманбап мамилесин түзүүгө багытталган, бул археологиялык баалуулуктарды сактоо, илимий потенциалды күчөтүү жана Казакстанда археологиялык ишмердүүлүктүн системалык өнүгүшү үчүн шарттарды түзөт.
