Чон-Капка айылдын так негизделген жылы ачык булактарда көрсөтүлгөн эмес. Бирок анын тарыхы XIX кылымдын экинчи жарымында жана XX кылымда Талас өрөөнүндө орус айылдарынын түзүлүшү менен тыгыз байланышта. Ал учурда айыл Пушкино деп аталган жана биринчи кезекте Россия империясынын, андан кийин СССРдин курамына кирген.
Улуу Ата Мекендик согуштан кийинки жылдарда айылдык кеңештер экономиканы калыбына келтирүүдө маанилүү роль ойногон. Бул ишке Салымбай Калдаралиев чоң салым кошуп, Пушкин айылдык кеңешин жетектеген.
2000-жылга чейин айыл Пушкино деп аталган. Андан кийин, 2000-жылдын 12-сентябрындагы мыйзамга ылайык, айыл Чоң-Капка деп кайра аталган. Элдик түшүнүктө аталган ат «чоң дарбаза» же «кенен өтүү» дегенди билдирет, бул болсо Талас өрөөнүнүн чыгыш тарабындагы өтүү жолдорунун маанилүүлүгүн тастыктап турат.
Административдик бирдик катары айыл советтик мезгилде акыркы жолу түзүлгөн, ал эми көз карандысыздык жылдарында инфраструктура жана социалдык объектилерди кеңейтүү башталган. Айылдын тарыхы ошондой эле көчмөндөрдүн жана ар түрдүү уруулар (уруулар) көчүп келүү маднияты менен байланыштуу. Жергиликтүү аксакалдар айыл XX кылымдын башында туруктуу жайгашкан жерлердин бири болгонун белгилешет. Алгачкы советтик жылдарда бул жерде колхоздор түзүлгөн, ал эми жер иштетүү негизги экономикалык база болуп калган.
Бүгүнкү күндө айылдын өнүгүүсү регионалдык программалар, айыл чарбасын модернизациялоо, таза суу менен камсыздоону жакшыртуу жана жол инфраструктурасын өнүктүрүү менен байланыштуу.
Географиялык жактан Чон-Капка Манас районунун батыш бөлүгүндө, Талас өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен болжол менен 900–1000 метр бийиктикте жайгашкан. Климат орто континенталдык: жай жылы жана кургак, кыш суук, бирок салыштырмалуу кыска. Айланасында тоо этектериндеги жайыттар жана айыл чарбасына ылайыктуу жемиштүү жерлер бар. Топурактар негизинен кара топурак, ал эми ыңгайлуу ирригация системалары айыл чарбасы үчүн ыңгайлуу шарттарды түзөт.
2025-жылдын абалы боюнча Чон-Капка айылында 1 миң 776 адам жашайт, 287 үй-бүлө бар. Көпчүлүк тургундар жер иштетүү, мал чарбачылык, кичи ишкердик жана кызмат көрсөтүү тармагында эмгектенишет. Жаштардын саны өсүүдө, бул келечекте айылдын өндүрүштүк жана социалдык потенциалын жогорулатышы мүмкүн.
Айылдын туристтик потенциалы табигый кооздук, салттуу жашоо образынын сакталуусу жана Талас өрөөнүнүн тарыхый мурасы менен байланыштуу. Көркөм жайыттар, таза аба, мал чарбачылыгынын маданияты жана айылдык этнотуризм үчүн мүмкүнчүлүктөр конокторду тартууга жардам берет.
Айылдын негизги артыкчылыктарынын бири жогорку айыл чарба потенциалы болуп саналат. Топурактар жемиштүү, суу менен камсыздоо салыштырмалуу туруктуу. Болгар чили, помидор, жүгері, картошка, арпа, буудай, мал азыктык өсүмдүктөр жакшы өсөт. Мал чарбачылык үчүн кеңири жайыттар бар. Чоң пайдалы казындылар катталган эмес, бирок курулушка ылайыктуу гравий жана керамикалык материалдар бар жерлер кездешет.
Айылда социалдык мекемелер иштейт. Баялыш уулу Рахман атындагы орто мектеп 1980-жылдарда пайдаланууга берилген, азыр анда 349 бала билим алууда. 201-жылы (жыл толук көрсөтүлгөн эмес) ишкер Жантай Рахманов мечит салып, ал ошол убактан бери элге кызмат кылып келет. ФАП (фельдшердик-акушердик пункт) 1980-жылы ишин баштаган: ошол учурда айылдык кеңеш жеке адамдан үйдү сатып алып, объект элге кызмат көрсөтө баштаган. 2017-жылы, имараттын эскирүүсүнө байланыштуу, ФАП кайрадан араб кайрымдууларынын колдоосу менен курулуп, пайдаланууга берилген. Азыркы учурда медициналык кызматтарды 1776 тургун алууда. ФАПта 1970-жылдан бери медициналык кызматкер Мырзайым Биримкулова иштейт.
Чон-Капка айылдык китепканасы жана «Ай-сезим» бала бакчасы 2014-жылы жергиликтүү коомчулуктун демилгеси менен ашар ыкмасы менен курулган. Кийинчерээк стимулдаштыруучу гранттын алкагында оңдоо жана калыбына келтирүү иштерин жүргүзүлгөн. Ошондой эле айылда кичи дүкөндөр жана кооперативдер иштейт. Бул мекемелер негизги социалдык жана маданий кызматтарды камсыздайт. 2025-жылы «Талас-Таш» уюму (ишкана) ишин баштады.
Айылдын спорттук жашоосунда футбол, кыздар жана аялдар арасында волейбол, эркектер арасында улуттук спорт түрлөрү: алыш күрөш, грек-рим күрөшү, тогуз коргоол жана ат спорту популярдуу. Мектепте спорт залы жана ачык аянтча бар, жаштар райондук мелдештерге активдүү катышышат.
Объекттер
Спутник
⛶
