Документ Жогорку Кенештин расмий сайтында изилдөө үчүн жеткиликтүү, бардык каалагандар анын мазмуну менен таанышууга мүмкүнчүлүк алышат.
Долбоор үч иштеп жаткан конституциялык мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүүнү сунуштайт: «Кыргыз Республикасынын президенти жана Жогорку Кенештин депутаттарын шайлоо жөнүндө», «Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдумдарды өткөрүү боюнча Борбордук комиссиясы жөнүндө» жана «Кыргыз Республикасындагы референдум жөнүндө».
Эң негизги жаңылыктардын бири — активдүү шайлоо укугуна ээ жарандардын, тизмеге катталган, добуш берүүгө катышуу милдетин киргизүү. Милдет добуш бюллетенин алган учурдан тартып аткарылган болуп эсептелинет.
Маанилүү жагдай, шайлоо эркиндиги сакталат: ар бир жаран каалаган талапкерге, бардык талапкерлерге каршы же сунушталган варианттардын эч бирин колдобоого укуктуу.
Милдеттүү добуш берүүдөн төмөнкү жарандар бошотулушу сунушталат:
- 70 жаштан жогорку адамдар;
- жарым-жартылай жөндөмсүз деп таанылган адамдар;
- шайлоо күнү өлкөдөн тышта болгон жарандар;
- урматтуу себептер менен (мисалы, оорулуу, табигый кырсыктар же башка чукул жагдайлар) добуш берүүгө келбеген жарандар.
Кээ бир учурларда документтик далилдемелерди берүү жана участкалык комиссияга маалымдоо талап кылынат.
Урматтуу себепсиз добуш берүүгө келбегендер үчүн төмөнкү чаралар каралган:
- биринчи учур — жазуу түрүндөгү эскертүү;
- экинчи учур — административдик айыппул;
- жүйөлүү түрдө (үчтөн ашык) баш тартуу — шайлоо кызматтарына талапкерликке жана мамлекеттик структураларда, муниципалдык органдарда кызматтарга коюу боюнча беш жылга чейин чектөө.
Мыйзам долбоору добуш бергендер үчүн стимулдаштыруучу чараларды да камтыйт:
- мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды төлөөгө жеңилдиктер;
- кадр резервине кабыл алууда кошумча баллдар.
Мындан тышкары, бюллетендер менен бирге лотерея билеттерин берүү сунушталууда, ал эми Шайлоо жана референдумдарды өткөрүү боюнча Борбордук комиссия мамлекеттик лотереяларды жана сыйлыктарды утуп алуу оюндарын уюштурууга милдеттендирилет, анын ичинде реалдуу убакыттагы окуяларды да камтыйт.
Кызыктуу фактылар
Президент онлайн добуш берүүгө күмөн санап, милдеттүү шайлоолордун маселесин көтөрдү
Мыйзам долбоорунун негиздемесинде Кыргызстандагы шайлоолорго катышуу акыркы 15 жыл ичинде туруктуу түрдө төмөндөп жаткандыгы белгиленет. Мисалы, 2025-жылдагы парламенттик шайлоодо добуш бергендердин саны 36,9% гана болду, бул шайлоолорду уюштурууга чоң бюджеттик инвестициялар коюлганына карабастан.
Инициативанын авторлору Бельгия, Австралия, Түркия, Сингапур жана Латын Америкасы өлкөлөрүндө милдеттүү добуш берүү тажрыйбасына таянышат, анда шайлоочулардын катышуусу туруктуу түрдө 80-90% дан ашат.
