Иран Ислам Республикасынын Кыргызстандагы элчилиги Ирандагы акыркы ички окуяларга, ошондой эле чет элдик оюнчулардын зомбулугу жана кийлигишүүсүнө байланыштуу билдирүү чыгарды.
Документте "Иранда тынч жыйындар расмий түрдө мыйзамдын алкагында таанылат жана талаптарды жана нааразычылыктарды билдирүү үчүн юридикалык база бар. Бирок, акыркы нааразычылыктар, баштапкы экономикалык маселелерге багытталган, акырында өз курсунан четтетилип, тышкы факторлордун таасири менен зомбулукка жана туруктуулуктун жоктугуна алып келди" деп белгиленет.
Окуяларды төрт негизги этапка бөлүүгө болот:
Биринчи этап (28-31-декабрь): Жарандык нааразычылыктар
Бул этаптагы нааразычылыктар тынч, негизинен базарларда жана профсоюздар арасында өттү. Бийлик тез арада профсоюздардын өкүлдөрү жана ишкерлер менен сүйлөшүүлөргө киришип, алардын талаптарын угушту. Натыйжада, айрым экономикалык маселелер күн тартибине киргизилип, нааразычылыктар диалогго орун берди.
Экинчи этап (1-7-январь): Куралсыз зомбулук актылары
Бул этапта нааразычылыктар зомбулукка айланып, жаңы катышуучулар пайда болду. Коопсуздук күчтөрү, бирок, зомбулуктун күчөшүн алдын алуу үчүн сабырдуулук көрсөтүштү. Нааразычылыктар дагы эле көзөмөлдө болсо да, алардын мүнөзү өзгөрдү. Ошол эле көрүнүштөр батыш өлкөлөрүндө да байкалууда.
Үчүнчү этап (8-10-январь): Куралдуу жана террордук актылар
Нааразычылыкка куралдуу террордук элементтер кирип кетти. Алар полицияга жана тынч жарандарга ок атып, курмандыктарды көбөйтүүгө жана Америка Кошмо Штаттарынын кийлигишүүсүн провокациялоого аракет кылышты. Бул аракеттердин чет өлкөдөн координацияланганын көрсөтүүчү далилдер, анын ичинде үн билдирүүлөр бар, ал эми Америка Кошмо Штаттары менен Израилдин бул террордук актыларга катышуусу ачык-айкын. Израилдин маалымат каражаттары Тегеранда перс тилинде сүйлөгөн Моссад агенттеринин болушу тууралуу кабарлады. Майк Помпео жаңы жылдык куттуктоосун Иран элине жана нааразычылыктар арасында болгон Моссад агенттерине жөнөттү. Иранда күнөөсүз адамдарды өлтүрүүнү атайын уюштурган адамдар өз аракеттери үчүн жооп бериши керек. Иран бул этапты Израиль жана Америка Кошмо Штаттары менен он эки күндүк согуштун улантуусу катары карайт (2025-жылдын июнь айы). Биз бул кылмыштар үчүн адилеттүүлүктү бардык деңгээлдерде, эл аралык жана ички деңгээлде талап кылабыз.
Төртүнчү этап (10-январдан баштап): Жаңы кырдаал көзөмөлдө
Бул этапта коопсуздук күчтөрү көптөгөн куралдуу террористтерди кармап, алардын көрсөтмөлөрү жакын арада жарыяланат. Соңку сурамжылоолор Иран элинин 80% дан ашыгы башаламандыкты токтотууну каалаарын көрсөтүүдө. Жана болгону 30% инциденттердин себеби экономикалык абал экенин эсептесе, 70% дан ашыгы чет элдик кийлигишүүнү көрсөтүүдө. Дүйшөмбү, 12-январда, ирандыктар зомбулукка каршы нааразычылыктарын билдирип, өлкө боюнча массалык демонстрациялар уюштурушту.
Окуялардын ордундагы иликтөөлөр масштабдуу бузулуулардын бар экенин көрсөттү: болжол менен 200 дүкөн өрттөлдү, 53 өрт өчүрүүчү унаа колго түшүрүлдү, алардын 8и жок кылынды, 180 тез жардам унаасы өрттөлдү, борбордо 26 банк жана 25 мечит талкаланды, ошондой эле өлкө боюнча 53 мечитке кол салуулар болду. Мындан тышкары, мамлекеттик имараттар, полиция бөлүмдөрү жана башка мамлекеттик мүлк жабыркады, ал эми куралдуу террористтерден 1300дөн ашык курал алынган. Бул аракеттер ачык эле террордук топтордун ыкмаларын эске салат.
Билдирүүдө "батыш өлкөлөрүнүн зомбулукту колдоосу уланууда, анын төмөндөшүнө карабастан. Батыш, айрыкча Америка Кошмо Штаттары, Иран өкмөтүн куралдуу нааразычылыктарга каршы зомбулукта айыптап жатат, ал эми Америкада жыл сайын миңдеген адамдар полициянын курмандыгы болуп, негизинен расизмден улам, бул маселе укук коргоочулар жана дүйнөлүк коомчулук үчүн тынчсызданууну жаратат" деп белгиленет.
Акырында, тынч нааразычылыкка укук жалпыга маалым, бирок эч бир өлкө мамлекеттик мүлктү өрттөө, терроризм жана адамдарга, укук коргоо органдарынын кызматкерлерине зомбулук көрсөтүүнү чыдап турушу мүмкүн эмес.
