Иштин кайра жандануу үчүн негизги шарт "ак" бизнес моделин толук документтик камсыздоо менен киргизүү болду. Өндүрүүчүлөр бул талаптарды кабыл алып, легализация боюнча активдүү иштешүүдө. Бирок, бир гана рынокко таянуу — стратегиялык ката экенин түшүнүү кийинчерээк келди.
Бир рыноктун чектелүү болушу: ишкерлер үчүн сабак
«Кыргызстандык тигүүчүлөр көп жылдан бери Россиялык өнөктөштөр менен ийгиликтүү иштешкен. Бирок азыр чек арада кыйынчылыктар пайда болду. Ошондуктан, биз, Кыргызстандын тигүүчүлөр ассоциациясы, чек арадагы маселелерди чечүүдөн тышкары, жаңы рынокторду изилдеп жатабыз», — деди ассоциациянын жетекчиси Диларамкан Дуйшебаева.Ал диверсификациянын зарылдыгы мурда эле белгилүү болгонун, бирок учурдагы кырдаал аны өтө маанилүү кылганын баса белгилейт — ишканалар ишин улантууда, бирок цехтер жабылууда. Бул ыкманын маанилүүлүгүнүн ачык мисалы Сингапурда өткөн акыркы форум болду. «Бул өтө көрсөтмөлүү тажрыйба болду. Сингапурдагы ийгиликтүү компаниялар 20 түрдөгү эл аралык сертификаттар менен иштешет, бул аларга дүйнө жүзү боюнча эшиктерди ачат. Алардын жашыл экономика жана материалдардын коопсуздугун эске алган ыкмасы — бул "ак", ачык жана атаандаштыкка жөндөмдүү модель, бизге жетишүү керек. Азыркы учурда биз ушул сертификаттардын бирин гана алууга аракет кылып жатабыз. Бул биздин документтерди тартипке келтирүү жана глобалдуу ойлонуу зарылдыгын түшүнгөнүбүздү тастыктады», — деп бөлүштү Дуйшебаева.
Башка компаниялардын тажрыйбасы мүмкүн болгон жолдорду көрсөтөт. Кээ бир кыргыз бизнесмендери Польша менен иштешип, Борбордук Азиядан чийки зат сатып алып, Украинада кийимдерди өндүрүп, ошол жерде сатууда.
«Бизде Латвиядан келген кардарлар бар, алар "Дордойдон" товар сатып алып, Москванын аркылуу Европага жөнөтүшөт, эч кандай көйгөйсүз. Мындай мисалдар альтернативалар бар экенин далилдейт, аларды кылдат изилдөө жана ылайыкташтыруу керек», — деп жыйынтыктады ал.
Жаңы вектор: араб өлкөлөрү келечек катары
Араб өлкөлөрү эң убадалуу багыттардын бири катары каралууда. Халал стандарттары жана сертификаттары боюнча эл аралык эксперт Талантбек Эрназаров бул рынокту кыргыз тигүүчүлөрү үчүн оптималдуу деп эсептейт.«Биз араб өлкөлөрүнүн рыногун изилдеп, жаңы багыттарды ачууга аракет кылып жатабыз. Неге алар? Биринчиден, логистика түшүнүктүү жана жеткиликтүү. Экинчиден, Кыргызстанда азыр араб мамлекеттери менен жакшы мамилелер бар. Үчүнчүдөн, биздин тигүүчүлөр бул региондо талап кылынган сапаттуу буюмдарды, мисалы, баш кийимдер жана узун көйнөктөрдү өндүрүү боюнча тажрыйбага ээ», — деп түшүндүрдү эксперт.
Мындан тышкары, ал жаңы, бирок убадалуу өз ара аракеттешүү каналы — туризмге көңүл бурат: «Кыргызстанда азыр бул өлкөлөрдөн көп туристтер бар. Биз коноктор менен активдүү иштеше баштадык жана аларда кызыктуу коммерциялык сунуштар жана кызматташууга болгон каалоо бар экенин билдик».
Эрназаров диверсификациянын маанилүүлүгүн баса белгилейт: «Бир рынокко таянуу мүмкүн эмес. Эгер бир рынок жабылса, жаңы рынокторду эске алуу керек. Араб өлкөлөрүнүн калкы чоң, жана продукцияга болгон суроо-талап туруктуу, ошондуктан мен бул рынокту биздин үчүн оптималдуу деп эсептейм».
Россиялык багыттагы кризис кыргыз тигүүчүлөрүн өз бизнес моделдерин кайра карап чыгууга мажбур кылууда. Негизги көңүл ачык жана диверсификацияланган бизнес түзүүгө бурулууда. Документтер менен иштөө, эл аралык стандарттарды изилдөө, дүйнө жүзү боюнча өнөктөштөрдү издөөгө — араб өлкөлөрүнөн баштап АКШга чейин — жана санарип платформаларды өздөштүрүү өнүгүүнүн маанилүү багыттары болуп калууда.
Сектор кыйын мезгилден өтүп, жөн гана калыбына келүүнү эмес, ошондой эле туруктуу, атаандаштыкка жөндөмдүү жана глобалдык экономикага интеграцияланган болууга умтулууда.
