Межпарламенттик союздун (МПС) жаңы отчетунун маалыматына ылайык, 2026-жылдын 1-январына карата аялдар парламентте 27,5% орунду ээлеп, бул өткөн жылдагы 27,2% көрсөткүчтөн бир аз жогору. Аялдардын өкүлчүлүгүнүн өсүү темптери 2017-жылдан бери эң жай болуп калды.
Отчет 2025-жылы 62 палатада парламенттин курамы жаңыланган 49 өлкөнүн анализине негизделген.
Кыргызстан 2025-жылы парламенттеги аялдардын санынын эң чоң өсүшүн көрсөткөн өлкө болду, анда алардын үлүшү 12,9%га өстү.
Экинчи орунда Сент-Винсент жана Гренадиндер 12,3% өсүш менен, ал эми үчүнчү орунда Сент-Люсиянын жогорку палатасы (+9,1%) турат.
Жалпы жай өсүүгө карабастан, айрым өлкөлөр рекорддук көрсөткүчтөрдү көрсөтүүдө. Австралияда 2025-жылдагы шайлоолордон кийин аялдар парламентте 46% орунду ээлеп, бул өлкөнүн тарыхындагы эң жогорку көрсөткүч болуп калды. Чехияда аялдардын үлүшү төмөнкү палатада 25%дан бир үчүнчү бөлүккө чейин өстү, ал эми Эквадордо аялдар Улуттук ассамблеяда рекорддук 45%ды түздү.
Бул жыл Япония үчүн да маанилүү болду: аял биринчи жолу премьер-министрдин кызматын ээлеп алды. Июль айындагы шайлоолордон кийин парламенттин жогорку палатасында аялдардын үлүшү 29,4%га жетип, бул өлкө үчүн рекорд болуп калды.
Ошол эле учурда, дүйнө жүзү боюнча парламенттердин спикерлеринин арасында аялдардын үлүшү 19,9% (54 спикер) түзүп, өткөн жылдагы 23,7%дан төмөндөгөнү байкалууда.
2025-жылы шайланган же дайындалган 75 жаңы спикердин арасында болгону 12 аял.
Аялдардын эң жогорку өкүлчүлүгү Америка өлкөлөрүндө байкалууда, анда 2026-жылдын башында аялдар парламенттик орундардын 35,6%ын ээлеп турат.
Бул региондо гендердик теңдикке жеткен же парламентте аялдар эркектерден көп болгон жети өлкөнүн төртөө жайгашкан: Боливия, Куба, Никарагуа жана Мексика. Башка региондордо мындай көрсөткүчтөр Руанде, Андоррада жана Бириккен Араб Эмирлигинде байкалууда.
Аялдардын эң аз өкүлчүлүгү Жакынкы Чыгыш жана Түндүк Африка өлкөлөрүндө сакталууда, анда алар парламенттик орундардын болгону 16,2%ын ээлеп жатат.
Үч өлкөдө — Оман, Тувалу жана Йеменде — парламенттин төмөнкү палаталарында же бир палаталуу парламенттерде аял-депутаттар жок.
Отчетто аялдар саясатчылар үчүн зордук-зомбулук жана басым чоң тоскоолдук болуп калгандыгы белгиленет. МПСтин изилдөөсү Азия-Тынч океан регионундагы аял-депутаттардын 76%ы психологиялык зордук-зомбулукка дуушар болгонун көрсөткөн. Аял-депутаттар интернетте жана чыныгы жашоодо коркутуу жана шантаждын курмандыгы болушат — бул тууралуу 76% анкетага жооп берген аялдар жана 68% эркектер билдиришкен.
Эксперттер мындай коркутуулар аялдардын саясатка катышуусуна тоскоолдук кылып, бийликтеги гендердик теңдикке жетүүнүн прогрессин жайлатышы мүмкүн экенин эскертет.
- Межпарламенттик союз — 1889-жылы негизделген, улуттук парламенттерди бириктирген глобалдык уюм. Учурда ага 183 улуттук парламент жана 15 регионалдык парламенттик уюм кирет, алар дүйнө жүзүндө демократияны өнүктүрүү жана парламентчилердин укуктарын коргоо боюнча иш алып барышат.
