Көпчүлүгүбүз апаларымыздын чөптөрдүн шыпа берүү касиетине ишенип, кычыткан жана малина менен чай ичип, жөтөлдү дарылоосун эсимизге түшүрөбүз. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму бул мурас билимдерге кайрадан көңүл бурууга чакырат, алар муундан муунга өткөрүлүп келет. ДСУнун маалыматы боюнча, 90% катышуучу өлкөлөр (194төн 170) калкынын 40% дан 90% га чейин традициялык медицина ыкмаларын колдонорун билдиришет.
Нью-Делидеги Глобалдык саммит
ДСУнун традициялык медицина боюнча экинчи Глобалдык саммити 17-декабрда Нью-Дели шаарында Индия өкмөтү менен кызматташтыкта башталды. Иш-чарага 100дөн ашык өлкөдөн министрлер, илимпоздор, байыркы элдердин лидерлери жана практикалык адистер катышууда.
Форум жаңы илимий демилгелерди жана 2025-2034-жылдарга карата ДСУнун традициялык медицина боюнча Глобалдык стратегиясын ишке ашырууну тездетүүгө багытталган милдеттенмелерди жарыялоо үчүн аянтча болот. Негизги көңүл далилдерди бекемдөөгө, жөнгө салууну жакшыртууга, саламаттыкты сактоо системаларына интеграциялоого жана коомдорду тартууга бурулат.
Традициялык медицинанын баалуулуктары
Традициялык медицина ыкмалары азыркы биомедицинадан мурунку узун тарыхка ээ жана өнүгүүнү улантууда. Көпчүлүк адамдар үчүн бул медициналык жардам алуунун жеткиликтүү жана тааныш жолу. Кээ бирлери заманбап медицинага жеткиликтүү болгонуна карабастан, саламаттыкты сактоо боюнча "табигый" ыкмаларды артык көрүшөт.
ДСУ байыркы акылды заманбап илимий жетишкендиктер менен бириктирет
ДСУнун башкы директору Тедрос Адханом Гебрейесус: «Биз миңдеген жылдар бою жыйналган билимдерди заманбап илимдердин жана технологиялардын мүмкүнчүлүктөрү менен бириктирүүгө умтулабыз, медициналык кызматтарга жалпы жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу үчүн. Инновациялык чечимдерди, анын ичинде жасалма интеллектти жана геномдук технологияларды колдонуу традициялык медицинанын потенциалын ачууга жана ар бир коомдун саламаттыгы үчүн коопсуз жана натыйжалуу чечимдерди камсыз кылууга мүмкүндүк берет», - деди.
Илимий аспектилери
Саламаттыкты сактоо системаларына көбөйүп жаткан чакырыктарды эске алуу менен, дүйнө жүзү боюнча 4,6 миллиард адам негизги медициналык кызматтарга жеткиликтүү эмес, ал эми 2 миллиарддан ашыгы аларды алуу үчүн финансылык кыйынчылыктарга туш болууда.
Традициялык медицинаны саламаттыкты сактоого интеграциялоо арзан кызматтарга жеткиликтүүлүктү кеңейтүү жана жалпы камтууну илгерилетүү үчүн маанилүү. Мындай ыкма акчаны үнөмдөп гана тим болбостон, алдын алуу жана саламаттыкты чыңдоого да жардам берет, бул антибиотиктерди рационалдуу пайдаланууга алып келиши мүмкүн.
Ушул интеграцияны ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн бекем илимий база, глобалдык сапат жана коопсуздук стандарттарын орнотуу, ошондой эле натыйжалуу жөнгө салуу механизмдери талап кылынат. ДСУнун башкы илимий кызматкери Сильви Бриан: «Биомедицина ыкмаларына жана традициялык медицина ыкмаларына бирдей илимий катуулукту колдонуу зарыл, бул биоалуулукка жана маданий өзгөчөлүктөргө урмат көрсөтүү менен», - деп баса белгиледи. Жакынкы кызматташтык жана жасалма интеллект жана системалык биология сыяктуу жаңы технологиялар традициялык медицинаны изилдөө жана колдонуу ыкмаларын өзгөртүүгө жөндөмдүү.
Инновациялык багыттар
Традициялык медицина өсүп жаткан глобалдык тармактардын негизи болуп саналат, анын ичинде дары чөптөрдү өндүрүү. Традициялык медицина препараттарынын көбү жана биомедициналык дары-дармектердин жарымынан көбү жаңы медикаменттерди түзүү үчүн маанилүү булак болгон табигый ресурстар негизинде даярдалат.
Байыркы элдер дүйнөлүк биоалуулуктагы 40%ды сактап турат, ал эми планетанын калкынын 6%ын гана түзөт. Традициялык медицинаны колдоо байыркы элдердин укуктарын жана адилеттүү соода принциптерин эске алууну талап кылат.
Глобалдык китепкананы түзүү
Традициялык медицинанын кеңири колдонулушуна жана табигый ресурстарды сактоодогу маанисине карабастан, глобалдык саламаттыкты сактоо финансирлөөсүнүн 1%дан азы изилдөөлөргө багытталат. 2023-жылы "Жыйырма" жана БРИКС мамлекеттеринин жыйналыштарында мамлекет башчылары тарабынан айтылган талаптарга жооп катары, ДСУ өзүнүн түрүндө биринчи Глобалдык традициялык медицина китепканасын ишке киргизет. Китепкана 1,6 миллионго жакын публикацияларды камтыйт, бул изилдөөлөрдү, саясатты жана бул тармактагы жөнгө салууну камтыйт.
Традициялык медицинаны колдоо – бул далилдерге, этикага жана табиятка кам көрүүгө негизделген милдет
Глобалдык китепкана ошондой эле төмөнкү кирешелүү өлкөлөрдөгү мекемелер үчүн рецензияланган материалдарга тең укуктуу жеткиликтүүлүктү камсыз кылат, Research4Life демилгасы аркылуу, өлкөлөргө интеллектуалдык менчикти коргоо менен традициялык медицина ыкмаларын документтештирүүгө жардам берет жана инновацияларды стимулдаштыруу үчүн илимий потенциалды өнүктүрөт.
«Традициялык медицинаны колдоо – бул далилдерге, этикага жана табиятка кам көрүүгө негизделген милдет», - деп баса белгиледи ДСУнун традициялык медицина боюнча Глобалдык борборунун убактылуу директору Шьяма Курувилла. «Глобалдык саммит традициялык медицинанын адамзаттын жана планетанын жыргалчылыгына маанилүү салым кошуусу үчүн мүмкүнчүлүктөрдү жана өнөктөштүктөрдү түзөт».
