Али Хаменей. Анын өлүмү Тегеранда жана чет өлкөлөрдө, анын ичинде АКШ жана Израильде да тастыкталды
Бул материалда биз Али Хаменейдин өмүрү жана карьерасы тууралуу айтып беребиз.
Али Хаменей, толук аты Сейед Али Хосейни Хаменей, 1939-жылдын 19-апрелинде Ирандын Мешхед шаарында шиит диний кызматкеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал диний окуу жайларда билим алып, юридикалык чечимдерди өз алдынча чыгарууга укук берген муджтахид статусуна жеткен.
1960-1970-жылдары Хаменей шах Мохаммед Реза Пехлеви режимине каршы активдүү күрөшүп, көп жолу камакка алынып, сүргүнгө жөнөтүлгөн, анын ичинде Ираншахрга жиберилген.
Ал шахтын америкалык саясатын ачык сынга алып, бийликтин куугунтугуна учураган. Анын ичинде ал эки ай бою жалгыз камерада отурган.
1975-жылы Хаменей анти өкмөттүк лекциялары үчүн Ирандын мамлекеттик коопсуздук министрлигинин түрмөсүнө камалган, ал жерде ал кийинчерээк абалдын өтө катаал экенин эскерткен.
Мешхедге кайтып келгенден кийин, ага сабак берүү тыюу салынган, ал өзүнүн подпольдук ишмердүүлүгүн уланткан. 1976-жылдын кыш мезгилинде ал кайрадан камалып, Ирандын түштүгүнө үч жылдык сүргүнгө жөнөтүлгөн.
Хаменей шахка каршы кыймылдын негизги проповедниктеринин бири катары эсептелген.
1979-жылдагы Ислам революциясы учурунда ал Ирандын биринчи жогорку лидери Рухолла Хомейнидин жакын чөйрөсүнө кирип, Ислам Республикалык партиясынын негиздөөчүлөрүнүн бири болуп, Ислам революциясынын коргоо корпусун түзүүгө катышкан. Ошол учурда ал меджлисте кызмат кылып, Иран-Ирак согушу учурунда фронтко көп жолу чыгып турган.
1981-жылдын июнь айында Хаменейге кол салуу болгон, анын натыйжасында Тегерандын мечитинде жарылуу болуп, оң колу жарым-жартылай парализденген. Кийин ал Ирандын президенти болуп шайланып, шайлоодо 95%дан ашык добуш алган, 1985-жылы кайрадан шайланган.
Рухолла Хомейни 1989-жылы каза болгондон кийин, эксперттер кеңеши Хаменейди жаңы жогорку лидер катары шайлап, Конституциянын кээ бир жоболорун өзгөртүп, ага улуу аятолла наамын берген.
Анын жетекчилиги астында Иран өзүнүн ядролук программасын улантты. 2015-жылы дүйнөлүк державалар менен келишим түзүлгөн (СВПД), бирок 2018-жылы АКШнын бул келишимден чыгып кетишинен кийин Иран өз милдеттенмелерин кыскартууга киришкен.
Аятолла АКШны бир нече жолу сынга алып, Израилдин легитимдүүлүгүн таный элек, Ливандын «Хезболласы» жана региондогу башка радикалдык топтор менен байланыштарды колдоп келген.
Хаменей режимине каршы нааразылык акциялары туруктуу көрүнүшкө айланган. Эң көп катышуучулар 2009, 2017-2018, 2019 жана 2022-жылдары болгон. Бийлик бул нааразылыктарды катаал түрдө баскан, интернетке кирүүнү чектеп, коопсуздук чараларын күчөтүп келген.
1964-жылдан бери Хаменей үй-бүлөлүү болуп, алты бала төрөлгөн. Уулун Моджтабаны мураскер катары карап жатышат.
Али Хаменей 2026-жылдын 28-февралында 86 жашында каза болду.
