Ирандын Жогорку лидери, аятолла Али Хаменеи, АКШнын аскердик кийлигишүүсү региондогу конфликтке алып келиши мүмкүн деп эскертти. Ошол эле учурда, Америка Кошмо Штаттары регионго учак ташуучу кемени жөнөтүп жатат, ал эми Иран Ормуз булуңунда деңиз машыгууларын өткөрүүдө, деп билдирет Би-би-си.
Хаменейдин айтымында, «эгер америкалыктар аскердик аракеттерди баштаса, бул региондун бардык аймагында согушка айланат», — деп билдирет өкмөттүк агенттик Tasnim.
АКШнын президенти Дональд Трамп Тегеранга анын ядролук программасы жана нааразычылык акцияларын басуу боюнча бир нече жолу коркутууларды жасаган. Иранга каршы мүмкүн болгон аракеттер тууралуу журналисттердин суроосуна жооп берип, ал конкреттүү пландар менен бөлүшө албасын, бирок Ирандын Вашингтондо «сериоздуу» сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатканына үмүт артып жатканын айтты. Трамп ошондой эле региондо АКШнын «кубаттуу кемелери» бар экенин белгиледи.
Аскердик күчтөрдү күчөтүү максатында, АКШ USS Abraham Lincoln учак ташуучу кемесин Аравий деңизине жөнөттү, бул тууралуу АКШнын Борбордук командованиеси өткөн жумада билдирди.
«Трамп өз кемелери жөнүндө дайыма сүйлөйт... Бирок ирандык эл мындай коркутуулардан коркпойт», — деди Хаменеи жекшемби күнкү сөзүндө.
Бул жекшемби Иран Ормуз булуңунда эки күндүк аскердик-деңиз машыгууларын баштайт, бул дүйнөлүк соода жана углеводороддорду жеткирүү үчүн эң маанилүү транспорт жолдорунун бири.
Бул булуңдун эң тар жеринин туурасы Иран менен Оман ортосунда болжол менен 33 км, ал дүйнөлүк нефть соодасынын 20% өткөрөт. Иран буга чейин чабуул жасалса, бул жолду жапканы менен коркуткан.
АКШ Иранга америкалык күчтөрдүн жанында «коопсуз эмес жана кесипкөй эмес жүрүм-турум» боюнча нааразычылыгын билдирип, Ирандын тышкы иштер министри Аббас Арагчи «америкалык аскерлер биздин куралдуу күчтөрдүн өз аймагында машыгууларды кандай өткөрүшү керектигин диктовать кылууга аракет кылышат» деп жооп берди.
Шейшемби күнү Иранда эки жарылуу болду. Алардын бири түштүк порттук шаар Бендер-Аббас шаарында болуп, бир адамдын өмүрүн алып кетип, 14 адамды жаракаттады. Жергиликтүү бийликтер жарылуунун себеби газдын агып кетиши экенин билдиришти, жарылуу Ислам революциясынын коргоочуларынын командирине каршы болгондугу тууралуу ушактарды четке какты.
Экинчи жарылуу түштүк-батыштагы Ахваз шаарында болуп, кеминде төрт адамдын өмүрүн алды; бийликтер бул окуяны да газдын агып кетиши менен байланыштырды, деп билдирет ирандык Tehran Times гезити.
Шейшемби күнү Трамп Иран аскердик кийлигишүүдөн качышы үчүн аткарышы керек болгон эки шартты айтты: «Биринчи, ядролук курал болбошу керек. Экинчи, нааразычылык акцияларын басуу токтотулушу керек».
Жекшемби күнү Иран президенти Масуд Пезешкиан нааразычылык акциялары учурунда каза болгон 2986 адамдын аттарын жарыялады. Официальдуу маалыматтар 3117 курмандыктарды көрсөтөт, бирок калган 131 адам идентификацияланбай калган же жеке маалыматтарда айырмачылыктар бар. Бул туура эмес маалыматтар жоюлгандан кийин бийликтер жаңыланган тизмени берүүгө убада беришти.
Ошентсе да, укук коргоо уюмдары курмандыктардын санынын кыйла көп экенин билдиришет. Америкалык Human Rights Activists News Agency 6300дөн ашык курмандыктардын жеке маалыматтарын тастыктады жана дагы 17 000 өлүм учурларын иликтөөнү улантууда.
Норвегияда жайгашкан Iran Human Rights уюму акыркы маалыматтар 25 000 курмандыкты көрсөтүшү мүмкүн деп болжолдойт.
Iran International медиа-платформасы дагы жогору, 36 500 курмандыкты көрсөттү.
Бул маалыматтарга жооп катары Пезешкиан администрациясы «тарыхый душмандар жана жаман ниеттүүлөр адам өмүрүн жөн гана сандар жана статистика катары карашкандай, Иран өкмөтү ар бир өмүрдү баалуу деп эсептейт» деп белгиледи.
«Ар бир иранец биздин үчүн бүтүндөй Иран, жана президент, элдин укуктарын коргоочу катары, моралдык жоопкерчиликти алып жүрөт», — деп айтылат администрациянын билдирүүсүндө.
Хаменеи ошондой эле нааразычылык акцияларынын катышуучуларын полицияга, Ислам революциясынын коргоочуларына жана банктар менен мечиттер сыяктуу башка объектилерге чабуул жасагандыгы үчүн айыптады. «Тополоң басылды», — деп билдирет Хаменейдин сөздөрүн агенттик Tasnim.
Нааразычылык акцияларынын катышуучулары Би-би-сиге коопсуздук күчтөрүнүн аракеттери мисалсыз катаал болгонун айтып беришти.
