// К. Кьельдсен (GEUS)
Проект Дания жана Гренландиянын Геологиялык кызматы менен, ошондой эле Нидерланддагы Твенте университетинин изилдөөчүлөрү менен кызматташтыкта ишке ашырылды. Модельдерди түзүү үчүн команда спутниктик байкоолор жана жердеги изилдөөлөр аркылуу чогултулган маалыматтарды колдонуп, күчтүү эсептөө системаларында көптөгөн компьютердик симуляциялар өткөрдү.
Изилдөөлөр Гренландиянын астындагы жылуулук теңсиз бөлүштүрүлгөнүн көрсөтүүдө. Бул айырмачылыктар, вулкандык ысык чекиттин үстүнөн өткөн аймактын геологиялык тарыхы менен байланыштуу.
Оттава университетинин аспиранты жана изилдөөнүн негизги автору Парвиз Ажурлу: «Биздин жаңы температура модельдерибиз Гренландиянын астындагы жылуулукта маанилүү айырмачылыктарды көрсөтөт, бул Исландиянын ысык чекити менен байланышкан аралдын геологиялык өткөнү жөнүндө баалуу маалыматтарды берет. Бул маалыматтар аймактын тектоникалык тарыхын жана анын жер астындагы жыныстардын геофизикалык касиетине тийгизген таасирин жакшыраак түшүнүүгө жардам берет», - деп белгиледи.
Муз астындагы жыныстардын температурасы муз капкагынын жүрүм-турумунда маанилүү роль ойнойт. Төмөнкү жылуу шарттар муздун тайгалашына, жердин кыймылына жана Жер бетиндеги спутниктик маалыматтарды интерпретациялоого таасир эте алат.
Оттава университетинин Жер жана чөйрө илимдери факультетинин профессору Гленн Милн бул натыйжалардын маанилүүлүгүн баса белгиледи: «Бул изилдөө Гренландиянын астындагы Жердин ички структурасын түшүнүүбүздү кыйла кеңейтет. Температуранын өзгөрүшү муз капкагы менен негизги жыныстар арасындагы өз ара аракеттенүүгө түздөн-түз таасир этет, бул жердин кыймылын жана гравитациядагы өзгөрүүлөрдү так интерпретациялоо үчүн критикалык мааниге ээ».
Жердин тереңдигиндеги жылуулук менен муз капкагынын өз ара аракеттенүүсүн эске алып, илимпоздор муздун жоголушу боюнча моделдерди жакшыртып, Гренландиянын глобалдык деңиз деңгээлин жогорулатууга кошкон салымын так баалоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат.
«Бул иш Жердин структурасы жөнүндө билимибиз климаттык системаны түшүнүүгө кандай жардам берерин көрсөтөт. Муздун жана Жердин өз ара аракеттенүүсүнүн моделдерин жакшыртуу менен, биз деңиз деңгээлин жогорулатуу боюнча келечектеги болжолдорду такыраак жасай алабыз жана тиешелүү чараларды пландаштыра алабыз», - деп кошумчалады Ажурлу.
