Кыргыз Республикасынын Счеттук палатасы 2020-жылдын 1-январынан 2025-жылдын 30-сентябрына чейин семеноводствону колдоо үчүн бөлүнгөн мамлекеттик дотацияларды пайдалануунун натыйжалуулугун текшерүүнү аяктады. Тиешелүү маалымат ведомстводо жарыяланды.
Текшерүүнүн жыйынтыктары мамлекеттик колдоонун семеноводствону өнүктүрүүдө төмөн деңгээлде экенин көрсөттү.
Аудит учурунда Улуттук Кыргызстанды өнүктүрүү программасын 2026-жылга чейин жана семеноводствону колдоо боюнча Министрлер кабинетинин иш-чаралар планын ишке ашырууга терс таасир эткен системалык көйгөйлөр аныкталды.
Счеттук палатанын маалыматына ылайык, тармакты стимулдаштыруу жана фермерлерди жогорку түшүмдүү сорттор менен камсыздоо үчүн багытталган дотациялар белгиленген максаттарга жеткен жок. 2022-жылдын 1-январынан 2025-жылдын 30-сентябрына чейин болгону 166,7 млн сом пайдаланылган, бул пландалган көлөмдүн 30,7%ын гана түзөт.
Каражаттарды пайдалануунун төмөн деңгээлинин негизги себептеринин бири — айыл чарба товар өндүрүүчүлөрүнүн мамлекеттик жардам алуу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу маалыматтын жетишсиздиги жана бул мүмкүнчүлүктөрдү түшүндүрүү боюнча жумуштун начардыгы.
Аудиторлор ошондой эле смета боюнча алдын ала макулдашпастан дотацияларды каржылоонун фактыларын аныкташты, бул бюджеттик мыйзамдардын бузулушун көрсөтөт.
2020-2025-жылдар аралыгында семеноводствону колдоо үчүн 197,5 млн сом бөлүнгөн.
Ошол эле учурда, Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги бөлүнгөн каражаттарды пайдалануунун натыйжалуулугун системалуу көзөмөлдөө, мониторинг жүргүзүү жана баалоо менен камсыздаган эмес, ошондой эле керектүү нормативдик актыларды иштеп чыккан эмес.
Аудит так стратегиянын, координация механизмдеринин жана дотация программасынын катышуучулары арасында жоопкерчиликти бөлүштүрүүнүн жоктугун көрсөттү. Нормативдик-укуктук база жетишсиз бойдон калууда, айрыкча дотацияларды төлөө мөөнөттөрү жана кызмат адамдарынын жоопкерчилиги боюнча.
Сертификатталган семендердин айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгүнө таасирин талдоо жүргүзүлгөн эмес, ошондой эле түшүмдүүлүк көрсөткүчтөрү райондук орточо маанилер менен салыштырылган эмес.
Текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча, 2020-2025-жылдар аралыгында дотацияларга 26 126,6 тонна семена арыз берилген, анын ичинен 16 628,2 тонна сатылган, бул жалпы көлөмдүн 63,6%ын түзөт.
Натыйжада семеноводствону жүргүзгөн чарбалар фермерлерди семендер менен болгону 13,5% камсыздай алышты, ал эми мамлекеттик дотациянын алкагында сатылган семендердин үлүшү болгону 3%ды түздү.
Дотация программасына орточо 31 чарба жазгы себүү үчүн жана 25 чарба күзгү себүү үчүн катышты.
Мындан тышкары, семеноводствону жүргүзгөн чарбалардын ишин тиешелүү мониторинг жүргүзбөгөн жана уполномоченный органдарга убагында сунуштарды бербеген регионалдык комиссиялардын ишинде кемчиликтер аныкталды.
Аудиттин жыйынтыгы боюнча Счеттук палата мамлекеттик семеноводствону колдоонун натыйжалуулугун жогорулатуу зарылдыгын белгиледи. Бул дотация программасын ишке ашыруунун так механизмин иштеп чыгуу, мониторинг жана көзөмөлдү күчөтүү, фермерлер менен маалыматтык иштерди кеңейтүү, бюджеттик пландоону жакшыртуу жана натыйжалуулукту баалоо механизмдерин киргизүүнү камтыйт.
