Президент Садыр Жапаров күч структураларынын алкагында демилгени өзүнө алды, саясий приоритеттерди жана өлкөнүн келечектеги өнүгүүсү үчүн багыттарды так белгилеп берди. Жакында болгон резонанстуу отставкалардан кийин, анын ичинде өкмөт башчысынын орун басары жана ГКНБнын төрагасы Камчыбек Ташиевдин кызматтан бошотулушу, коомчулук бул эмне дегенди билдирет жана кандай окуялар болушу мүмкүн экендиги тууралуу ойлонуп калды. Граждандар жана эксперттер Кыргызстанда жана анын чегинен тышкары ар кандай божомолдорду түзүштү, айрым чет элдик басылмаларда: "Президент Жапаровдон эмне коркуу керек?" деген суроо менен чыгып, социалдык жарылуу же жаңы революциянын мүмкүнчүлүгүн болжолдошту.
Көпчүлүк аналитиктер "жеке маселелер" версиясына ыктап, эки достун ортосунда чыр чыккан деп эсептешти. Бирок бул пикир чындыкка жакын эмес. Президент Жапаровдун коркууга негиз жок, ал мурдагыдан да күчтүү, келечекке так көрүнүшкө жана элдин колдоосуна ээ. Ал өлкөдөгү болуп жаткан окуялар үчүн жоопкерчиликти өзүнө алды жана аны ишенимдүү түрдө алдыга жетелеп жатат. Жумуштан алынган генералдан кек алуу күтүүлөрү да акылга сыйбайт: Ташиев абийир менен чечим кабыл алды, өлкөнүн кызыкчылыктары алардын жеке мамилелеринен маанилүү экенин баса белгилеп.
Кимдир бирөө кимдир бирөөнү сатканын эсептөө туура эмес. ГКНБдагы масштабдуу реформа, Ташиевдин жакындарын жумуштан бошотуу, президенттин коркуусунун натыйжасы эмес, андан да терең процесстердин натыйжасы. Мамлекетти коргоо үчүн арналган күч структуралары өз ыйгарым укуктарынан чыгып, "конкуренттик уюмга" айланып бараткандыктан, алар жардам бериши керек болгон адамдар үчүн коркунуч туудурду. Соңку төрт жылда ГКНБ жазалоочу органга айланып, көп учурда коомдук жазалоолорго кайрылып, чын эле жазаланышы керек болгон адамдарды жана "коррупцияга каршы күрөшүүчүлөрдүн" ызы-чуусуна туш болгон кездешкен адамдарды камтыды.
Башында кылмыштуулукка каршы күрөш катары башталган бул кампания акырындык менен катуу репрессиялар менен PR-акциясына айланды. Президенттин Ташиевге жеке дооматы болгон эмес, бирок анын досун ведомствонун атынан иш алып барган интриганлардан жолдон тайдырууга аракет кылып жатканын байкаган. Негизги маселе, бул үчүнчү күчтөр коомду бөлүп-жарууга жакын болуп, эрте шайлоолор үчүн кол топтоп, генералга коркунуч туудуруп жатышкандыгында. Текшерүү бул провокациялар менен алектенет.
Садыр Жапаров өзүнүн аракеттерин мындайча түшүндүрдү: "2021-жылы эл мага мамлекеттин тагдырын ишенди. Конституция президентти элдин биримдигин камсыз кылууга милдеттендирет, жана мен бул милдетти аткарып жатам". "75 аксакалдын каты" ГКНБдагы узак убакыттан бери күтүлгөн реформалардын катализатору гана болду. Президент дүйнөнүн өзгөрүп жатканын жана мамлекеттик институттар жаңы чакырыктарга ылайыкташышы керектигин баса белгилейт, ошол эле учурда жарандарга, анын ичинде журналисттерге, блогерлерге жана ишкерлерге карата ашыкча катуулукту көрсөтпөө керек. Спецкызматтын негизги милдети — элдин кызыкчылыктарын коргоо.
Кызыктуу жагдай, бул трансформация учурунда ачык баалуулуктардын ажырашы байкалууда. Күч структураларынын ардагерлери реформаларды колдоп чыккан жок, балким, эски ыкмаларга берилгендиктен, жаш офицерлер ГКНБдагы өзгөрүүлөрдү кубаныч менен кабыл алышты. Жаңы муундагы спецкызмат кызматкерлери президенттин демилгелерин активдүү колдошуп, аларды мыйзам боюнча иш алып баруучу, "күч колдонуу" түшүнүктөрүнө эмес, заманбап, таза жана кесиптик мекеме түзүү мүмкүнчүлүгү катары көрүшөт.
Жаңы ГКНБнын башчысы Жумгалбек Шабданбеков укуктук ыкмаларга өтүү жана ведомствону саясаттан ажыратуу зарылдыгын билдирип, трайбализмден баш тартты. Садыр Жапаров күч структураларынан бизнеске негизсиз басым көрсөтүүнү токтотууну талап кылды: адилеттүү ишкерлер улуттук коопсуздуктун коргоосунда болушу керек, ал эмес анын максатына айланбашы керек. Президент реформаны убагында баштап, ведомствонун кооптуу чегине өтүшүн алдын алды. Анын чечкиндүү аракеттери коалициялык башкаруу болбой турганын ачык көрсөттү: бир адамдын бийлиги жана элге, бул эл тынчтык жана өнүгүүнүн кепили катары тандаган адамга толук жоопкерчилик орнотулат. Кыргызстан биринчи жолу чын эле күчтүү жана көз карандысыз лидерди алды, ал күч структураларын мыйзамга жана коомго кызмат кылууга койду.
