Вашингтондун Гренландия боюнча душмандык билдирүүлөрүнүн көбөйүшү европалык борборлорду 2023-жылдын аягында күчүнө кирген күч колдонууга каршы инструментти практикалык колдонуу мүмкүнчүлүгүн карап чыгууга мажбурлады. Бул инструмент Европалык Союзга өзүнүн курамына кирбеген өлкөлөрдүн экономикалык шантажына жооп берүү механизмдерин берет.
Маалыматтарга караганда, АКШнын президенти Дональд Трамп Гренландияны "сатып алууга" же ага көзөмөлдү алуу аракетин колдогон негизги европалык өлкөлөрдүн колдоосун албагандыгына таң калган. Ошондуктан ал 1-февралдан баштап Дания, Норвегия, Швеция, Франция, Германия, Нидерланд, Финляндия жана Улуу Британиядан келген товарларга 10% кошумча тарифтерди киргизүүнү жарыялады, ал эми июндан тартып аларды 25% га чейин жогорулатууну пландаштырууда. Бул жаңы бажы төлөмдөрү, Вашингтондун Европа товарларына 50% ставкаларды киргизүү коркунучуна жооп катары Урсула фон дер Ляйен өткөн жылы макулдашкан 15% болгон ЕС тарифине кошумча болуп калат.
Франция жана Германиянын каржы министрлери АКШнын экономикалык шантажына каршы турууга чечкиндүүлүгүн билдиришти. Трамптын мурдагы тарифтик коркунучтарынан айырмаланып, азыркы чаралар ачык эле саясий негизге ээ. Күч колдонууга каршы инструмент мындай аракеттерди белгилүү бир натыйжага жетишүү үчүн экономикалык басым катары аныктайт. Бул, ЕСдин бир борбору менен кагылышуу учурунда үчүнчү өлкөлөр бүт бирдиктүү рыноктун каршылыгына туш болорун билдирет.
Бул механизм НАТОнун 5-беренесин эске салат, анда альянстын бир мүчөсүнө болгон кол салуу бардыгына каршы кол салуу катары каралат.
Бирок, НАТОдон айырмаланып, Европалык Союз АКШнын катышуусуна көз каранды эмес, бул болсо Вашингтонго каршы күч колдонууга каршы инструменттин алкагында жүргүзүлгөн аракеттер башка америкалык өнөктөштөрдү коркунучка салбайт дегенди билдирет.
Күч колдонууга каршы инструментти жөнгө салган мыйзамдар арызды активдештирүү жана процесс баштоо тартибин белгилейт. Бул мамлекет мүчөсүнүн өтүнүчү боюнча же Еврокомиссиянын демилгеси менен башталышы мүмкүн.
Эгерде күч колдонуу фактысы аныкталса, биринчи этапта маселенин диалог аркылуу чечилишин камсыз кылууга аракет жасалат. Экономикалык контрчаралар гана крайкы учурларда жана зарылчылык жана пропорционалдуулук эске алынып каралат. Алар тарифтерди киргизүүнү, импорт жана экспортко чектөөлөрдү, ошондой эле кызмат көрсөтүүлөрдү жана банктык жана финансылык рынокторго кирүүнү чектөөнү камтышы мүмкүн.
Акырында, бул механизм Европалык Союзга "жабырлануучунун" бирдиктүү рыноктун маанилүү бөлүгүнө кирүүсүн чектөөгө мүмкүндүк берет, эл аралык келишимдерге көңүл бурбай.
