Эксперттик-аналитикалык, гуманитардык жана илимий-билим берүү тармактарындагы кызматташтык Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы өз ара аракеттенүүнүн негизги аспектине айланып, элдердин терең өз ара түшүнүшү үчүн өзгөчө маанилүү болуп жатат. Иш-чаранын катышуучуларына Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев, КНУнун ректору, профессор Догдурбек Чонтоев, Кыргызстандагы Кытай элчилигинин элчиси Лю Цзянпин, Кытай коомдук илимдер академиясынын (КАОН) президенти Гао Сян, Жогорку Кеңештин төрагасынын орун басары Карим Ханджеза жана Кыргыз Республикасынын илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министри Гульзат Исаматова сөз сүйлөштү. Эки өлкөнүн көрүнүктүү илимпоздору жана аналитиктери биргелешкен өнүгүү жана өз ара байланыштарды тереңдетүү маселелерин талкуулашты.
Жогорку Кеңештин төрагасынын орун басары Карим Ханджеза Ж. Баласагын атындагы университет азыркы доордо Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы диалогду жана билим алмашууну өнүктүрүү үчүн маанилүү илимий-билим берүү борбору экенин белгиледи.
«Биз Кытайлык кесиптештерибиз менен ишенимдүү жана өнөктөштүк мамилелерди баалайбыз, алар суверендик теңдик жана өз ара жардам берүү принциптерине негизделген», — деп баса белгиледи Ханджеза. Ал ошондой эле КПКнын 4- пленумунда кабыл алынган чечимдер кыргыз тарап үчүн кызыктуу экенин жана аналитикалык жана практикалык тажрыйбанын маанилүү булагы болушу мүмкүн экенин айтты.
«Биздин өлкөлөрдүн ортосундагы эксперттик жана илимий диалог негиздүү чечимдерди кабыл алуу жана өз ара түшүнүүнү жакшыртуу үчүн өтө маанилүү. Жогорку Кеңеш илимий жана билим берүү байланыштарын өнүктүрүүнү колдойт, бул туруктуу прогрессти камсыз кылат», — деп кошумчалады ал, брифингдин пикир алмашуу жана кызматташтыкты бекемдөө үчүн натыйжалуу платформа болооруна ишенерин билдирди.
Гао Сян, КАОНдун президенти, өткөн жылы Пекинде Кыргызстандын Президентинин алдындагы Улуттук стратегиялык демилгелер институту менен меморандумга кол коюлганын, эки мамлекеттин лидерлеринин катышуусунда болгонун билдирди. Ал бул келишим жаңы доордо стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетет деген үмүтүн билдирди, Кыргызстан 2030-жылга чейин улуттук өнүгүү планын активдүү жүзөгө ашырып, туруктуу өнүгүүгө умтулуп жатканын белгиледи.
«Кытай Кыргызстан үчүн дайыма ишенимдүү дос жана өнөктөш болуп, биздин кызматташтык планын ишке ашырууга даяр», — деди Гао Сян.
Ал ошондой эле КПКнын 4- пленумунун чечимдеринин башкаруу жана пландоо жагынан уникалдуулугун белгиледи.
«Кытайдын модернизациясынын ийгилигинин бир себеби — КПКнын узак мөөнөттүү пландарды илимий жактан иштеп чыгууга болгон туруктуу көңүл буруусу», — деп белгиледи Гао Сян, беш жылдык пландарды ишке ашыруу өлкө үчүн институционалдык артыкчылыктарды түзөрүн кошумчалады.
15- беш жылдык план (2026-2030 жж.) Кытай үчүн чечүүчү болот, ал ар кандай тармактарда өз позицияларын бекемдеп, социалисттик модернизацияга жылышка умтулат.
Гао Сян Кытайдын социалдык-экономикалык өнүгүү боюнча жетишкендиктерин, дүйнөлүк масштабда сейрек кездешүүчү көрүнүш катары белгиледи. Ал эл аралык кырдаалдын татаалдыгына карабастан, КПК өлкөнү кыйынчылыктарды жеңүүгө жана туруктуулукка жетүүгө жетектеп жатканын айтты.
«Кытайдын экономикасы, чексиз океан сыяктуу, туруктуу жана стабилдүү өнүгүп жатат», — деп кошумчалады ал, акыркы беш жылдагы экономикалык өсүү боюнча рекорддук көрсөткүчтөрдү эске алуу менен.
Анын пикири боюнча, кытай модернизациясы өнүгүп келе жаткан өлкөлөр үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачып, дүйнөлүк аренада жалпы өнүгүүгө өбөлгө түзөт.
Лю Цзянпин, Кытайдын элчиси, өлкөнүн өзүнүн өнүгүүсүнүн жемиштери менен дүйнөнүн калган бөлүгү менен бөлүшүүгө даяр экенин, ачыктык жана өз ара пайдалуу кызматташтык принциптерине негизделгенин билдирди.
«Өткөн жыл кытай-кыргыз мамилелери үчүн ийгиликтүү болду, биздин өлкөлөрдүн ортосундагы соода көлөмү тарыхый жогорку чекке жетти», — деп белгиледи ал, эки өлкөнүн өнүгүү максаттары жана программаларынын окшоштугун баса белгилеп.
Элчи ошондой эле Кытай менен Кыргызстан лидерлеринин ортосундагы туруктуу жолугушууларды эки тараптуу мамилелерди бекемдөө жана алардын векторун аныктоо үчүн маанилүү экенин айтты.
Иш-чаранын соңунда КНУ менен КАОН ортосунда кызматташтык келишимдерине кол коюлду, ошондой эле кытай илимпоздорунун илимий иштеринин көргөзмөсү өтүп, Си Цзиньпиндин чыгармаларынын «Китеп Үйүнүн» ачылышы болду.
Эскертүү
Кытай коомдук илимдер академиясы Кытайдагы коомдук жана гуманитардык илимдердин ар кандай аспекттерин изилдөө менен алектенген жетекчи илимий борбор болуп саналат. 1977-жылы негизделген академия Кытайдын Мамлекеттик кеңешине баш ийет жана көптөгөн илимий-изилдөө институттарын камтыйт.
Гао Сян — Кытайдын Цин династиясы доорундагы тарыхы боюнча адистешкен белгилүү тарыхчы жана Кытайдын тарыхы жана эл аралык мамилелер боюнча көптөгөн аналитикалык отчеттордун автору.
