Омбудсмен Жамиля Джаманбаева тең укуктуу шарттарды жана жеткиликтүү чөйрөнү түзүүдө мүмкүнчүлүгү чектелген аялдар өз потенциалын толук ачууга мүмкүнчүлүк алышарын баса белгилейт. Алардын кадыр-баркы жана укуктары таанылып, сакталуусу маанилүү.
Жакында аялдар лидерлерине арналган иш-чарада аялдардын өзүнө таандык болгон көптөгөн ийгилик окуялары сунушталды, анда аялдар өз чакырыктарын таап, башкаларга өз мисалдары менен шыктандырышкан.
Ошол окуялардын бири - Света Есенгазиева. Жүрөгү оорукчан болуп, басуу мүмкүнчүлүгүн жоготкон соң, Света жашоого болгон каалоосун жоготкон жок. "Эгер бир эшик жабылса, экинчи эшик ачылат", - деп бөлүшөт ал. Бүгүнкү күндө ал Кыргызстандын армрестлинг боюнча алты жолку чемпиону, Азия боюнча беш жолку чемпиону жана дүйнөлүк чемпионаттарда эки жолку медаль алган. Анын пландарында Паралимпия оюндарына катышуу бар.
Спорттук жетишкендиктерине кошумча, Света "Равенство" шелтеринде администратор болуп иштейт, ал жерде мүмкүнчүлүгү чектелген аялдарды колдоп, аларга адаптациялоого жана өзүнө ишенүүнү өнүктүрүүгө жардам берет.
Укуктарын түшүнүү
"Равенство" шелтери Гульмира Казакунова тарабынан башкарылат, ал Кыргызстанда мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктары жөнүндө ачык сүйлөгөн биринчи адамдардын бири. Ал мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн социалдык адаптация жана эрте кийлигишүү борборун түзүүнү баштаган, жаңы муун аялдар лидерлерин тарбиялоодо.Гульмира белгилейт, кыйынчылыктарга карабастан, мисалы, ижара акысын каржылоонун зарылдыгы, ал мүмкүнчүлүгү чектелген аялдардын жашоосун жакшыртуу боюнча өз миссиясын улантууда. "Биз мамлекет менен кызматташып, мыйзамдарды жана программаларды илгерилетип, эң негизгиси - аялдардын өзүнө ишенүүсүнө жардам беребиз. Бизге зомбулукка учураган кыздар келип, биз аларга зомбулук болбой турганын жана алардын укуктары бар экенин үйрөтөбүз", - дейт ал.
Центрде аялдар юридикалык жана психологиялык колдоо алышат, өз алдынча жашоого жана окууга же жумушка адаптациялоого үйрөнүшөт. Ошондой эле компьютердик сабаттуулук, ашпозчулук жана кондитерлик кесиптер сыяктуу формалдык эмес курстар өткөрүлөт. "Бизге кайрылган кыздардын 80%ы билим жана өз алдынча жашоого зарыл болгон көндүмдөргө ээ эмес. Биз суроо-талапка ылайык курстарды уюштурабыз, жана катышуучулардын 67%ы курстардан кийин жумуш табышат же өз бизнесин ачышат", - деп бөлүшөт Гульмира. Ийгиликтүү натыйжалардын бири курстун катышуучуларынын бири маникюр салонун ачып, башка аялдарды жумушка орноштуруу болду.
Мүмкүнчүлүгү чектелген аялдарды колдоо аракеттери
Депутат Гульнара Баатырова 2019-жылы Кыргызстан БУУнун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктары боюнча Конвенциясын кол койгонун жана алардын укуктарын коргоо боюнча милдеттенмелерди алганын эске салды. Бул программа "Жеке жардамчы" алгылыктуу жардам көрсөтөт, өзүн өзү тейлей албагандарга пенсия алуу жана күнүмдүк жашоодо колдоо көрсөтөт. Ошондой эле мамлекеттик органдарга жеке визиттин зарылдыгын азайтуу жана процедураларды жеңилдетүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө.Кийинки аракеттердин зарылдыгы
Гульнара Баатырова жана Токтобубу Ашимбаева белгилегендей, жасалып жаткан кадамдар жетишсиз."Кыргызстанда биз бир нече кадамдарды жасадык, бирок бул жетишсиз. Системалык иш, каржылоону көбөйтүү жана эң маанилүүсү, коомдук аң-сезимди өзгөртүү талап кылынат", - деп баса белгиледи Токтобубу Ашимбаева, ар бир кыздын, ден соолук абалынан көз карандысыз, сапаттуу инклюзивдик билим алууга мүмкүнчүлүгү болушу керектигин кошумчалады.
Бул физикалык жеткиликтүүлүктү гана эмес, даярдалган педагогдорду, адаптацияланган окуу программаларын жана заманбап технологияларды камтыйт.
Жогорку Кеңештин депутаттары парламенттик угуларды уюштурууга, зарыл мыйзам долбоорлорун илгерилетүүгө жана колдоо программаларын каржылоону көбөйтүүгө даяр экендиктерин билдиришти.
Бирок, депутаттардын бири белгилегендей, "эч кандай мыйзам сиздин активдүүлүгүңүз, экспертизаңыз жана катышуусуз эффективдүү болбойт".
