Өзүн-өзү жамынгандар маселеси медиация боюнча Кыргыз Республикасынын биринчи Съездинен мурун талкууланган тема болду. Юридикалык кызматтар рыногун текшерүү учурунда уюштуруу комитетинин мүчөлөрү профилдик билимсиз жана мыйзамдуу негиздерсиз өз кызматтарын сунуш кылган көптөгөн "медиаторлорду" аныкташты. Бул профессионалдык коомчулукта олуттуу кооптонууларды жаратат, анткени мындай "эксперттерге" кайрылуу жарандар үчүн пайдасыз же кооптуу болушу мүмкүн.
Эң маанилүү кооптонуулардан бири - конфиденциалдуу маалыматтын агып кетүү коркунучу. Медиация процессинде, үй-бүлөлүк талаштар, бизнес бөлүштүрүүлөр же кылмыш иштерине байланыштуу болобу, катышуучулар мыйзам тарабынан кепилденген сырдуулукка үмүттөнүп, сезимтал маалыматтарды ача алышат. Профессионал медиаторлор өзүнүн репутациясын баалашат жана этикалык нормаларды катуу сакташат, ал эми өзүн-өзү жамынгандар мүмкүн болгон кесепеттер үчүн эч кандай жоопкерчиликке ээ эмес. Эксперттер кардарларга биринчи кайрылуусунда медиатор статусун тастыктаган күбөлүктүн номерин сурап алууну сунушташат.
Эскертүүчү жагдай, 2025-жылдын 14-ноябрында президент тарабынан кол коюлган Кыргыз Республикасынын "Медиация жөнүндө" жаңы мыйзамы менен медиаторлорго коюлган талаптар кыйла катуулашты. Эми медиатор болуп 25 жаштан жогорку, жогорку билимге ээ, соттолбогон жана атайын күбөлүккө ээ жаран гана боло алат. Мындан тышкары, бул ишмердик мамлекеттик кызматкерлер үчүн катуу тыюу салынган.
Мамлекетте ишмердүүлүктү жөнгө салуу максатында бирдиктүү медиаторлор палатасын түзүү пландалууда - мажбурлук мүчөлүккө ээ өзүн-өзү башкаруучу профессионалдык бирикме. Бул структура даярдык стандарттарын бекитүү, этика кодексин кабыл алуу жана расмий күбөлүктөрдү берүү үчүн жооптуу болот. Бардык практикалык медиаторлор медиация борборлоруна - бардык процедуралардын ачык болушун камсыз кылган коммерциялык эмес уюмдарга биригиши керек.
Жаңы мыйзамдын күчүнө кириши менен медиация Кыргызстанда жаңы деңгээлге чыгат. Көпчүлүк жарандык, үй-бүлөлүк жана эмгек талаштары, ошондой эле айрым кылмыш иштерине милдеттүү маалыматтык жыйындар киргизилет. Мындай жыйындарда нейтралдуу арачы тараптарга сотко кайрылбай жана кошумча чыгымдарсыз конфликтти кантип чечүү керектигин түшүндүрөт. Ошол эле учурда медиатор тараптардын атынан чечим кабыл албайт жана ошол эле иш боюнча сотто кимдиндир кызыкчылыгын коргой албайт - анын милдети тараптардын бири-бирин угушуна жардам берүү.
Пландашкан өзгөрүүлөр абдан кеңири: мыйзамды ишке ашыруу үчүн кеминде 1000 сертификатталган адисти даярдоо керек. Сапаттуу билим алууга жана легалдык реестрге кирүүгө кызыкдар болгон бардык адамдар уюштуруу комитетине кайрылып, окутууга жазыла алышат. 2026-жылдын 14-мартында өтө турган медиаторлор Съезинде тармактын өнүгүшү жана алдамчылыктан коргоо механизмдери боюнча бардык негизги маселелер талкууланат.
