Turmush агенттигинин кабарчысынын маалыматына ылайык, бул аймакта австриялык аскерлер болгон, алар жолдорду куруу үчүн колдонулган, алар аркылуу арбалар менен жүрүшкөн.
Ошондой жолдордун бири Аустандан 3-4 чакырым түштө, Исфайрам дарыясынын боюнда, Чон-Алай тарапка барат. Учурда бул жер "Сурма-Таш" табият коругунун курамына кирет.
Айылдын аксакалдары өткөндө Сурма-Таш кендеринде вольфрам казылып, андан кийин арбаларга жүктөлүп, Кызыл-Кийге жөнөтүлгөнүн белгилешет. Ал убакта Исфайрам дарыясы аркылуу көпүрөлөр курулган, бирок убакыттын өтүшү менен алар кулап, алардын ордуна жаңы унаа көпүрөсү курулган.
Жергиликтүү тургундар бул жол Чон-Алай жана Кадамжай райондорун байланыштырган деп болжолдошот. Мүмкүн, бул жол Курманжан-Датка башкаруусунда курулган, ал тууралуу айрым маалыматтар боюнча, ал Коканд хандыгынын башкаруучуларына баруу үчүн ушул маршрутту колдонгон. Азыркыга чейин жондордо бул жолдун калдыктарын көрүүгө болот.
Австро-Венгриядан келген согуш туткундар Баткендин азыркы аймагында жолдорду куруу менен гана эмес, орус аскерлери үчүн куралдарды оңдоону да жүргүзүшкөн.
Кээ бирлеринин жергиликтүү тургундар менен куралдарын баалуу буюмдарга алмаштырганы тууралуу күбөлүктөр бар.
Учурда Кадамжай районунун Майдан айылдык аймагында Баткен облусун Чон-Алай районунун Ош облусуна байланыштырган жол куруу долбоору ишке ашырылууда, узундугу 127 чакырымды түзөт. Жумуштар эки жактан ДЭП-46 кызматкерлеринин катышуусунда жүргүзүлүүдө.
Маалымат
Башында орус аскердик бийликтери согуш туткундарын ири шаарлардан жана темир жолдордон алыс аймактарга жайгаштырууну пландашкан. Бирок, туткундардын көптүгү жана атайын турак жайдын жетишсиздиги себептүү пландар өзгөргөн. Натыйжада, биринчи топ согуш туткундарын шаарларда жайгаштырышкан.
Биринчи согуш туткундары 1914-жылдын сентябрь айында Туркестанга келишкен, Перемышлдин кулаганынан кийин бул аймакка 50 миңге чейин ар кандай улуттагы туткундар жиберилген, алардын көбү Ташкентте жайгаштырылган.
Баштапкы этапта жайгаштыруу олуттуу көйгөйлөрдү жараткан жок, анткени фронтко жиберилген солдаттардын казармалары колдонулуп жаткан.
Бирок, жакын арада бош жайлар катастрофалык түрдө жетишсиз болуп калды. Мисалы, Катта-Курган шаарында 1915-жылдын башында 1200 туткунду кошумча жайгаштыруу пландаштырылган, бирок шаар болгону 600 туткунду кабыл ала алган, ал эми Самаркандда 1000 согуш туткунунан 508 гана орун берилген.
