Журнал Kaktus.media көрсөтүлгөн жашоо минимуму боюнча чын эле жашоонун мүмкүнчүлүктөрүн изилдөөгө чечим кабыл алды жана Бишкектеги адамдардын чыныгы айлык акылары тууралуу окуялар менен таанышып, борбордогу жашоонун чындыгын түшүнүүгө аракет кылды.
Коммуналдык төлөмдөр менен азыктар арасында тандоо
2025-жылы Кыргызстандагы адам башына жашоо минимуму 8 697,32 сомду түздү, бул 2024-жылга салыштырмалуу 9,2% жогору, ал кезде 7 963,72 сом болгон.Жашоо минимуму — бул тамак-аш, турак жай жана медициналык кызматтар сыяктуу негизги муктаждыктарды канааттандыруу үчүн зарыл болгон минималдуу киреше. 2009-жылы өкмөт ар кандай социалдык-демографиялык топтор үчүн жашоо минимумунун структурасын бекиткен. Эмгекке жарамдуу калк үчүн бул минимум эң жогору: 61% азык-түлүк товарлары, 17% азык-түлүк эмес товарлар, 19% кызматтар жана 3% салык түзөт.
Ошентип, 9 738,29 сомдук жашоо минимуму төмөнкү чыгымдар категорияларына бөлүнөт:
- азык-түлүк - 5 940,3 сом;
- азык-түлүк эмес товарлар - 1 655,5 сом;
- кызматтар - 1 850,3 сом;
- салык - 292,19 сом.
- азык-түлүк себетине 32 түрдөгү азык-түлүк кирет, алардын керектөө нормалары ар бир калк тобу үчүн иштелип чыккан.
- азык-түлүк эмес товарларга кийим, бут кийим, биринчи керектелүүчү буюмдар жана дары-дармектер кирет.
- кызматтардын курамына турак-жай коммуналдык кызматтары, билим берүү, саламаттык сактоо жана транспорт кирет.
- нан жана нан азыктары;
- картошка;
- жашылчалар жана жемиштер;
- эт жана балык;
- сүт азыктары;
- өсүмдүк майы;
- жумуртка;
- шекер;
- башка азыктар.
Биз иштеп жаткан адам айына чындыгында тамак-ашка канча чыгым тартарын, 2025-жылдын декабрь айынын аягындагы бааларга негизделип, билүүгө чечим кабыл алдык.
Кызматтар боюнча да абал оңой эмес. Эсептөөлөргө ылайык, 1 850,3 сомго адам коммуналдык кызматтарды жана көңүл ачуу үчүн төлөшү керек. Бирок, минималдуу турак жай аянты, мисалы, 35 чарчы метрлик бир бөлмөлүү батир үчүн, жылуулук жана ысык суу үчүн кеминде 1,5 миң сом төлөш керек. Мындан тышкары, электр энергиясы, суу, газ жана таштанды чыгаруу үчүн чыгымдар бар, бул жалпы сумманы 1 850,3 сомдон ашырып кетиши мүмкүн.
Ошентип, көңүл ачууга өтө аз сумма калат, эгер бар болсо.
Орточо айлык акы жана жашоочулардын пикирлери
Орточо айлык акынынын көлөмү борбордун көптөгөн жашоочуларын таң калтырды. Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, ал 54 618 сомго жетти. Бул бардык муктаждыктарды, анын ичинде тамак-аш, коммуналдык төлөмдөр, эс алуу жана медициналык кызматтарды камсыз кылууга жетиштүү дегенге ишенүү кыйын.Анткен менен, Бишкектин жашоочулары кимдер мындай жогору айлык алат деген суроону коюп жатышат, анткени алардын көбү мындай сумма тууралуу гана кыялданышат. Социалдык тармактардан алынган кээ бир комментарийлер:
***
Министрдин жана медсестранын айлыктарын жыйнап, экиге бөлүшөт, ошондо орточо айлык акы чыгат
***
Кимдер мындай акча алат? Бул мен үчүн эмес...
***
Бизде газ менен жылытылган 5 500 сом, интернет - 1 200, электр - 500, суу - 344, таштанды - 126, мобилдик - 500, жана бул болгону негизги чыгымдар. Балдары менен батир ижарага алып жашагандар кандай жашашат билбейм.
***
Мени да бул статистика тынчсыздандырат! Мындай болушу мүмкүнбү, эгер мугалимдер 25 миң сом алып жатышса?
***
Кызынын медсестралык айлыгы — 10 000 сом.
***
Баалар дайым өсүп жатат, жөнөкөй азык-түлүк набору 2-3, айрым учурларда 3,5 миң сомду түзөт. Жашоо кыйын болуп баратат. Ижарага жашагандар кантип жашашат? 54 миң сомдук орточо айлык — бул чындыкпы же статистикабы?
Эмне үчүн мындай айырма? Кыргызстандын көпчүлүк жарандары формалдуу сектордо эмгектенишет, жана алардын кирешелери тууралуу маалымат расмий статистикага кирбейт. Улуттук статистика комитети катталган уюмдардын, анын ичинде жогору айлык төлөгөн ири компаниялардын маалыматтарына гана таянат, бул орточо санды жогорулатат.
Коомдук жашоого жетиштүү каражат барбы?
Жашоо чыгымдарын ар кандай булактарга салыштырууга болот. Numbeo кызматы — бул дүйнөдөгү жашоо баасы боюнча эң ири маалымат базасы. Ал колдонуучулардын өз маалыматтарына негизделип түзүлөт, бул чыныгы чыгымдар тууралуу так маалымат алууга мүмкүнчүлүк берет.Биз Бишкектеги жашоонун орточо канча чыгым тартарын Numbeo маалыматтарына негизделип анализдедик. Kaktus.media ыңгайлуу жашоо үчүн керектүү азыктар жана кызматтардын тизмесин түздү. Ал батир ижарасы, коммуналдык төлөмдөр, интернет, транспорт жана тамак-ашты камтыйт. Натыйжада, ашыкчалыксыз жашоо үчүн минималдуу набор түзүлдү.
| Шаардын четиндеги "бир бөлмөлүү" батирдин ижарасы | 33 327 |
| ЖКК кызматтары | 3 558 |
| Интернет | 1 033 |
| Мобилдик байланыш | 513 |
| Фитнес-клубдун абонементи | 4 396 |
| Жалпы транспорт (60 сапар) | 1 200 |
| Кафеде тамак (30 жолу) | 18 000 |
| Капучино (30 стакан) | 6 094 |
| Сүт (10 л) | 811 |
| Нан (15 кг) | 1 108 |
| Туз (2 кг) | 301 |
| Жумуртка (24 даана) | 297 |
| Жергиликтүү сыр (1 кг) | 695 |
| Тауык эти (4 кг) | 1 468 |
| Эт (3 кг) | 2 174 |
| Алма (3 кг) | 285 |
| Банан (2 кг) | 335 |
| Картошка (5 кг) | 244 |
| Пияз (3 кг) | 128 |
| Помидор (4 кг) | 549 |
| Суу (30 бөтөлкө 1,5 л) | 1 442 |
| Жергиликтүү сыра (10 бөтөлкө 0,5 л) | 1 056 |
| Сигарет (20 пачка) | 3 200 |
| Жалпы | 82 213 |
2019 жана 2025-жылдардагы эсептөөлөр менен салыштырганда, абалдын кескин начарлашы байкалат. Эгер жети жыл мурун ошол суммага эки ай жашоого мүмкүн болсо, азыр бул акча бир айга да жетпейт. Соңку төрт айда жашоо баасы 1 121 сомго өстү.
