Кыргызстанда коомдук жана мамлекеттик ишмерлердин тобу президент Садыр Жапаровго жана Жогорку Кеңештин төрагасы Нурланбек Тургунбек уулуна мөөнөтүнөн мурда президенттик шайлоону тез арада өткөрүү боюнча кайрылышты. Алар бул кадам президенттин ыйгарым укуктарынын мөөнөтүнө байланыштуу юридикалык маселелерди чечүүгө жардам берет жана өлкөнүн андан аркы өнүгүшүнө түрткү берет деп ишенишет.
Кайрылуунун кол койгондорунун арасында мурдагы премьер-министрлер жана ар кандай тармактардан белгилүү ишмерлер көп. Бул, демек, демилгечилер Кыргызстандын саясий жана интеллектуалдык элитасынын тажрыйбалуу бөлүгүнүн легитимдүүлүктү "кайра жүктөө" зарылдыгын баса белгилегиси келерин көрсөтөт.
Кайрылуунун авторлорунун пикири боюнча, 2026-жыл өлкө үчүн жаңы Жогорку Кеңештин иши башталган маанилүү белги болуп калды. Алар бул этап 2021-2025-жылдар аралыгында болгон өзгөрүүлөрдү баалоого мүмкүндүк берет деп эсептешет, анткени Кыргызстан бир катар оң натыйжаларга жетишти.
Эң биринчи, жаңы жетекчилик өлкөдө тартип жана туруктуулукту камсыз кылды. Экинчиден, беш жылдын ичинде армия кыйла күчөтүлдү, бул мамлекетти натыйжалуу коргоого мүмкүндүк берет. Үчүнчүдөн, Кыргызстан менен Өзбекстан жана Тажикстан чектери боюнча талаштуу маселелер чечилди, бул дагы маанилүү жетишкендик болуп саналат.
Мындан тышкары, коррупцияга каршы күрөш бюджетке түшүүлөрдүн олуттуу көбөйүшүнө алып келди: 2020-жылга чейин бул сумма 200 миллион сомду түзсө, акыркы беш жылда 352 миллиард сомго жетти. Ошол эле учурда уюшкан кылмыштуулукка чек коюлду, бул дагы маанилүү кадам болуп калды.
Анткен менен, кайрылууда өлкөнүн андан аркы өнүгүшүн токтотуп жаткан олуттуу маселелер да белгиленет. Биринчиден, бул өсүп жаткан мамлекеттик карыз, ал 9 миллиард долларга жакын. Ошондой эле товарлар жана кызматтардын баасы кескин өсүүдө, бул калктын жашоо деңгээлин төмөндөтүүгө алып келди: болжол менен эки миллион адам кедейчиликте жашайт, алардын бир миллиону - балдар.
Муну менен катар, өлкөнүн экономикасы дагы эле соода жана кызмат көрсөтүү тармагына көз каранды, ал эми өнөр жайдын үлүшү өтө төмөн бойдон калууда. Акырында, жаштардын чет өлкөгө кетиши, жакшы жашоо шарттарын издөөгө аракет кылышы, Кыргызстан үчүн терс тенденция болуп саналат.
Бул анализ жана учурдагы кырдаалды баалоо алкагында кайрылуунун авторлору учурдагы өлкө жетекчилигинин экинчи этапка өтүүсүнүн зарылдыгын белгилешти. Бул, ошондой эле президенттик шайлоолорго байланыштуу коомдо активдүү талкуулар менен баса белгиленет, анда негизги көңүл эски жана жаңы конституциялардын ортосундагы айырмачылыктарга бурулат.
Маанилүү жагдай, учурдагы президент 2021-жылы эски Конституция боюнча шайланган, ал эми ошол жылы референдум аркылуу кабыл алынган жаңы Конституция президенттин 5 жылдык мөөнөткө шайланарын тактайт. Жаңы нормаларга ылайык, учурдагы президенттин 6 жылдык мөөнөтү жаңы Конституция боюнча биринчи болуп эсептелет. Бул контекстте юристтер жана саясий эксперттер эки лагерге бөлүнүштү: бирөө мөөнөтүнөн мурда шайлоолор жалгыз чечим болушу мүмкүн деп айтса, экинчиси алты жылдык мөөнөттү аяктоо керек деп талап кылышууда.
Урматтуу Садыр Нургожоевич жана Нурланбек Тургунбек уулу,
Жогоруда белгиленген чакырыктар жана талаштарды эске алып, биз сиздерди Кыргызстанда жаңы президенттик шайлоону өткөрүүнү демилгелөөгө чакырабыз. Бул түшүнбөстүктөрдү, кошумча түшүндүрмөлөрдү жана Конституциялык сотко кайрылууларды болтурбоого мүмкүндүк берет.
Биз жаңы президент жана анын командасы элдин ишенимине ээ болуп, сапаттуу өнүктүрүү программасын иштеп чыгып, Кыргызстанды гүлдөп-өсүүгө алып бара алышат деп ишенебиз, - деп айтылат кайрылууда.
Кайрылууну колдогондор:
1. Мамытов Миталип, Кыргыз Республикасынын Баатыры, академик; 2. Осмонбетов Кубат, Кыргыз Республикасынын Эмгек Баатыры, академик; 3. Жумагулов Аскарбек, Чүй облусунун ардагерлер кеңешинин төрагасы, Кыргызстандын эмгек экономисти; 4. Калматов Тойгонбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 5. Чынгышев Турсунбек, КРнын мурдагы премьер-министри; 6. Касиев Накен, КРнын мурдагы мамлекеттик катчысы, академик; 7. Нур уулу Досбол, КР ЖКнын мурдагы депутаты, КРнын мурдагы мамлекеттик катчысы; 8. Ашыралиев Кемел, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы губернатор; 9. Эрматов Аскербек, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 10. Исмаилов Эсен, КР ЖКнын мурдагы депутаты, КРнын Эл артисти; 11. Осмоналиев Каныбек, Олимпиада чемпиону; 12. Рыскулов Акбар, КРнын Эл акыны; 13. Хакимов Зафар, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы министр; 14. Токтоматов Нурмамбет, КРнын эмгек сиңирген кызматкери, илимдин доктору; 15. Мамытов Токон, генерал-лейтенант, илимдин доктору; 16. Турсункулов Асан, КРнын Эл сүрөтчүсү; 17. Сатыбалдиев Жанторо, КРнын мурдагы премьер-министри; 18. Абылгазиев Мухаммедкалый, КРнын мурдагы премьер-министри; 19. Боронов Кубатбек, КРнын мурдагы премьер-министри; 20. Берикбаев Доолотбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 21. Жунусов Ибрагим, КР ЖКнын мурдагы депутаты, КРнын Эл артисти; 22. Керимкулов Медетбек, Бишкек шаарынын мурдагы мэри; 23. Мураталиев Байымбет, мурдагы губернатор; 24. Мамбетов Мукаш, "Ысык-Көл" коомдук уюмунун төрагасы; 25. Турапов Керим, КР ЖКнын мурдагы депутаты, КРнын Эл артисти; 26. Каптагаев Эмилбек, мурдагы губернатор; 27. Акималиев Жуман, КРнын эмгек сиңирген дарыгери; 28. Калмаматов Ажыбай, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 29. Кошматов Бараталы, мурдагы губернатор; 30. Эсенаманов Замирбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы министр; 31. Жусупов Калыгул, КРнын Эмгек сиңирген кызматкери; 32. Татыбеков Алымбек, илимдин доктору; 33. Жумабеков Болотбек, КРнын Эмгек сиңирген кызматкери, мурдагы мэр; 34. Асанов Карыпбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы министр; 35. Уметалиев Юсуп, КРнын эмгек сиңирген дарыгери, илимдин доктору; 36. Чокиев Турдубек, КРнын эмгек сиңирген ишмери, композиторлор союзунун төрагасы; 37. Абдыгапаров Чыныбек, КРнын эмгек сиңирген кызматкери; 38. Мамбеталиев Озгоруш, КРнын эмгек сиңирген кызматкери; 39. Кеңешов Толобай, КРнын эмгек сиңирген куруучусу; 40. Турдалиев Эрнис, полковник; 41. Тагаев Абдыжапар, мурдагы вице-премьер-министр; 42. Болотбеков Бейшенбек, КРнын эмгек сиңирген куруучусу, мурдагы губернатор; 43. Омуркулов Иса, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 44. Сооронбаев Токтогул, КРнын эмгек сиңирген кызматкери; 45. Эгембердиев Омурбек, мурдагы вице-министр; 46. Осмонов Турсуналы, коомдук ишмер, Ысык-Көл облусу; 47. Исмаилов Чынгыз, КРнын эмгек сиңирген кызматкери; 48. Жээнбеков Мырзаибрагим, Ош облусунун ардагерлер кеңешинин төрагасы; 49. Орозбеков Муктар, КР ЖКнын мурдагы депутаты, илимдин доктору; 50. Бербаев Омурбек, мурдагы губернатордун орун басары; 51. Айдаров Замирбек, КРнын эмгек сиңирген куруучусу; 52. Дыйканбаев Курманбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 53. Бактыгулов Каданбай, КРнын эмгек сиңирген куруучусу; 54. Маматов Абдимуктар, КР ЖКнын мурдагы депутаты; 55. Мамбетов Турдубек, КРнын эмгек сиңирген куруучусу; 56. Асанов Курсан, КР ЖКнын мурдагы депутаты, генерал-майор; 57. Узакбаев Эмилбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы губернатор; 58. Медетбеков Шамшыбек, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы губернатор; 59. Кадыркулов Качкынбай, КРнын эмгек сиңирген кызматкери; 60. Талгарбеков Бекболот, КРнын эмгек сиңирген кызматкери, мурдагы вице-премьер-министр; 61. Карашев Аалы, КР ЖКнын мурдагы депутаты, мурдагы вице-премьер-министр; 62. Жумабаев Калил, КРнын эмгек сиңирген экономисти, илимдин доктору; 63. Искакoв Асанкул, коомдук ишмер, Чүй облусу; 64. Бектеналиев Мукталы, мурдагы вице-министр; 65. Касымалиев Ажыбек, мурдагы губернатор; 66. Юсупов Байыш, мурдагы губернатор; 67. Имашев Торобек, мурдагы вице-мэр; 68. Сыдыков Нурлан, илимдин доктору; 69. Уржанов Курманбек, мурдагы аким; 70. Дыйканов Максатбек, мурдагы вице-министр; 71. Туманов Келдибек, ишкер, Жалал-Абад облусу; 72. Каниетов Бакыт, КРнын эмгек сиңирген куруучусу; 73. Темирбаев Курманбек, КР президентинин иш башкаруучусу; 74. Жусупов Ашырбай, коомдук ишмер, Баткен облусу; 75. Кулчороев Рыспек, юрист, Бишкек шаары.
