Улуттук курултай регионалдык суу жана экологиялык саясаттын маанилүү аспектилерин талкуулоо үчүн аянтчага айланды, бул тууралуу Касым-Жомарт Токаев айтты.
Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев Улуттук курултайдагы сөзүндө суу жана экологиялык коопсуздукка көңүл бурду, алардын Ортолук Азиянын туруктуулугун жана стабилдүүлүгүн камсыздоодогу критикалык ролун баса белгиледи. Ал суу дипломатиясы региондогу мамлекеттер ортосундагы өз ара аракеттенүү үчүн негизги инструмент экенин белгиледи, алар трансчектик суу ресурстарын биргелешип пайдалануу боюнча келишимдерге катышып жатышат.
Сөзүнүн алкагында Токаев коңшу мамлекеттер ортосунда Арал деңизин, Каспийди, Балкаш көлүн жана Иртыш дарыясын камтыган ири суу жана экологиялык объекттер боюнча консенсуска жетүү зарылдыгын белгиледи. Ал ошондой эле Казакстанды эл аралык экологиялык инициативалардын активдүү инициатору катары белгилеп, Эл аралык суу уюмун түзүү боюнча сунушун айтты.
Президент апрель айында Астанада Эл аралык экологиялык саммит өткөрүлөрүн жарыялады, анда Арал деңизинин көйгөйү мамлекет башчыларынын деңгээлинде талкууланат. Бул суу маселеси улуттук кызыкчылыктардан тышкары чыгып, бүт регион үчүн жалпы милдетке айланып жатканын көрсөтөт.
Саясат илимдеринин доктору жана профессор, НАН КРнын башкы илимий кызматкери Жолборс Жоробеков президенттин сөзүн комментарийлеп, анын Ортолук Азия үчүн маанилүүлүгүн белгиледи.
Жоробековдун пикири боюнча, Касым-Жомарт Токаев региондогу жана евразиялык мейкиндиктеги эң интеллектуалдык даярдыгы жогору фигуралардын бири болуп саналат, бул талкууланган маселелердин тереңдигинде жана логикасында чагылат. Эксперт ошондой эле суу ресурстарынын көйгөйү мурда эле жеке мамлекеттердин чегинен чыгып кеткенин баса белгиледи.
«Негизги суу артериялары Кыргызстан жана Тажикстан тоолорунан башталат, бирок суу жетишсиздигинин кесепеттери Өзбекстан жана Казакстан сыяктуу өлкөлөрдү да камтыйт. Ошондуктан суу ресурстарын изоляцияда карап болбойт. Бул жалпы көйгөй, аны биргелешип чечүү керек», — деди Жоробеков.
Ал макулдашылган аракеттер жана күчтөрдү координациялоосуз регион олуттуу экологиялык жана социалдык-экономикалык көйгөйлөргө туш болушу мүмкүн экенин кошумчалады. Бул контекстте эксперт суу ресурстарын рационалдуу пайдалануунун зарылдыгын, айыл чарба структурасын кайра иштеп чыгуу, суу көп талап кылган өсүмдүктөрдүн эгинин азайтуу жана тамчы менен сугаруу сыяктуу заманбап технологияларды киргизүүнү колдоду.
Жоробеков Арал деңизин калыбына келтирүү маселесин да белгиледи. Анын жакшырганына болгон кичине белгилер да саясий эрк жана регион мамлекеттеринин биргелешкен аракеттери менен оң өзгөрүүлөр болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.
Жалпысынан, эксперттин пикири боюнча, Касым-Жомарт Токаевдин сөзү Ортолук Азия өлкөлөрүнүн өз ара көз каранды экенин түшүнүүнү көрсөтүп, бөлөк-бөлөк чечимдерден системалуу диалогго өтүүнүн зарылдыгын баса белгилейт, ансыз региондун туруктуу өнүгүүсү узак мөөнөттүү перспективада мүмкүн эмес.
Сүрөт www
