Изилдөө стигма жана дискриминация медициналык кызматтарга жетүүнү, адамдын кадыр-баркын урматтоону жана адам укуктарын ишке ашырууну оор тоскоолдуктарды жаратып жатканын көрсөтүүдө.
Стигма Индексинин (Stigma Index 2.0) глобалдык отчетуна ылайык, респонденттердин дээрлик 25%ы стигматизацияга туш болгонун, анын ичинде медициналык мекемелерде дискриминация учурларын билдиришкен, бул ишенимди жана маанилүү кызматтарга жетүүнү начарлатат.
Мындан тышкары, ВИЧ менен жашаган адамдардын 85%ы ички стигманы сезишет, бул көп учурда алардын жүрүм-турумун өзгөртүүгө алып келет — көпчүлүк ВИЧ статусун жашырып же айыптоо жана четтетүү коркунучунан улам дарыланууну токтотушат.
Дискриминация төмөнкү тармактарга терс таасирин тийгизе берет:
- ВИЧ тестирлөө;
- профилактикалык кызматтарга жетүү, анын ичинде профилактика үчүн дары-дармектер;
- дарылоо;
- медициналык кызматтарга жетүү;
- негизги укуктарды ишке ашыруу;
- СПИД эпидемиясын күчөтүү.
UNAIDS бул көйгөйлөрдү жеңүү үчүн төмөнкү кадамдарды сунуштайт:
1. Дискриминациялык нормаларды жоюу
Мамлекеттер өз мыйзамдарын жана саясаттарын кайра карап чыгып, ВИЧ менен жашаган жана тобокел тобундагы адамдарды дискриминациялаган же кылмышташтырган нормаларды жок кылышы керек, анын ичинде жыныстык жумуш, наркотик колдонуу жана бир жыныстуу мамилелер боюнча мыйзамдарды. Адистер мындай мыйзамдар медициналык кызматтарга жетүүгө тоскоолдук кылат деп баса белгилешет.
2. Медициналык жардам алуу укугун коргоо
- конфиденциалдуулукту камсыз кылуу;
- медициналык кызматкерлерди окутуу жана дискриминацияга нөлдүк чыдамдуулук саясатын киргизүү;
- ВИЧ тестирлөөнү милдеттүү түрдө токтотуу;
- бардык адамдарга сапаттуу жана адамгерчилик жардам көрсөтүү.
3. Жамааттарда стигманы азайтуу
- ВИЧ тууралуу мифтерди жана жалган маалыматтарды жокко чыгаруу;
- билим берүү жана маалымат берүү инициативаларын колдоо;
- эмпатия жана түшүнүүнү жогорулатуу.
4. Жамааттар тарабынан башталган инициативаларды колдоо
- ВИЧ менен жашаган адамдар тарабынан түзүлгөн уюмдарды каржылоону камсыз кылуу;
- алардын чечим кабыл алуу процессине активдүү катышуусун камсыз кылуу;
- өз ара жардам берүү тармактарын бекемдөө;
- жамааттардын ВИЧ боюнча жооп чараларын жүргүзүү укугун коргоо.
Маанилүү маалымат, 1-мартта БУУнун «Дискриминацияга нөл» эл аралык күнү белгиленет.
2026-жылы UNAIDS өкмөттөрдү, медициналык кызматкерлерди, жумуш берүүчүлөрдү жана жалпы коомчулукту ВИЧ менен жабыркагандарды угууга жана фактыларга негизделген аракеттерди жасоого чакырат. Мақсат — ар бир адамдын тестирлөөдөн өтүп, дарылануу жана кам көрүүнү дискриминациядан коркпостон алууга мүмкүнчүлүк берген коопсуз мейкиндикти түзүү.
