ГИКтин иши, жарандар үчүн турак жайдын жеткиликтүүлүгү, батирлердин баалары жана турак жай алуу процессине байланыштуу маалыматты 24.kg сайтына башкаруучусу Гулзат Тотубаева айтып берди.
— Турак жайга кезекте турган жарандардын саны канча? ГИКка арыз бербеген, бирок турак жайга муктаж адамдар тууралуу маалымат барбы? Бардык муктаждарды камсыз кылууга канча убакыт талап кылынат?
— Учурда биздин маалымат базабызда 91 миң 159 жаран катталган, алардын 48 миңден ашыгы Бишкекте. Ошондой эле, программанын катышуучулары, үлүштүү курулушка арыз бергендер жана алдын ала макулдук алган адамдар да тизмеге кирет.
Мен так айта албайм, жалпы канча кыргызстандык турак жайга муктаж, бирок жетишсиздик сөзсүз бар.
Учурда ГИК өлкө боюнча 5,5 миллион чарчы метр турак жай куруп жатат, бул 80 миң 500дөн ашык батирди түзөт.
2024-2026-жылдар аралыгында 463 миң чарчы метр куруу жана өткөрүү пландаштырылууда, бул 6 миң 882 батирге барабар.
— Бул азыркыдан кыйла аз, туурабы?
— Ооба, туура. ГИК ар дайым курулуш менен алектенген эмес. 2015-жылы, компания өз ишин баштаганда, ипотекалык саясат башкача болгон. Биз жарандардын критерийлерге ылайык келүүсүн текшерип, аларды финансылык жардам алуу үчүн өнөктөш банктарга жөнөтчүбүз. Алар акча берүү же баш тартуу боюнча чечим кабыл алышчу.
Ошентип, 2023-жылга чейин биз болжол менен 9 миң 495 батир берүүгө жетиштик, бул учурдагы турак жай жетишсиздигинде жетишсиз. Биз көптөгөн баш тартууларга туш болдук, бул ГИКка болгон нааразычылыкты жаратты.
Андан кийин өлкө жетекчилиги ГИКтын өз алдынча курулуш менен алектенүүсү тууралуу чечим кабыл алды, банктар менен кызматташуу токтотулду. 2023-жылдан баштап биз өзүбүз турак жай куруп жатабыз, жана натыйжалар көрүнүп турат. Мен бул стратегиялык жактан туура чечим деп эсептейм.
Эгер биз банктар аркылуу иштесек, баш тартуулар уланмак, анткени алар кирешенин деңгээлин катуу текшеришет. ГИКта төлөм жөндөмдүүлүгүнө болгон мындай катуу талаптар жок, негизгиси — жарандардын кирешеси айлык төлөмдөн төмөн болбошу керек. Учурда бизде төлөм жөндөмсүздүгү боюнча баш тартуулар болгон жок.
— ГИКтын азыркы уставдык капиталы канча? Компания бюджеттен каржыланабы? Бюджеттик каржылоо кыскарса же токтосо, программа менен эмне болот?
— Учурда биздин уставдык капиталыбыз 87,5 миллиард сомду түзөт. ГИК 2015-жылы негизделгенде, капиталы болгону 10 миллион сом болгон. Убакыттын өтүшү менен бул сумма өстү. 2017-2020-жылдарда капитал 480 миллион сомго жетти, программадан түшкөн кирешени кошкондо. 2021-жылы капитал 5,6 миллиард сомго чейин кескин өстү, бул ар кандай булактардан, анын ичинде бюджеттик кредиттерден жана биздин кирешебизден болду. 2022-жылы бизге кыймылсыз мүлк өткөрүлдү, ал эми 2023-жылы масштабдуу курулуш башталды. Биз ошондой эле Саудия өнүктүрүү фонду жана Азия өнүктүрүү банкы сыяктуу эл аралык финансылык уюмдардын каражаттарын тартууга кириштик.
Келечекте биз уставдык капиталыбызды 200 миллиард сомго чейин жогорулатуу жана өзүн-өзү каржылоого өтүүнү пландап жатабыз. Ягни, бюджеттик каражаттар дагы түшпөйт, биз турак жайды өз каражаттарыбыз менен курамыз. Бул үчүн 2024-жылы үлүштүү курулуш механизми киргизилди, ал киреше алууга мүмкүндүк берет. Биз ошондой эле чет өлкөлүк институттар аркылуу финансылык каражаттарды тартуу боюнча активдүү иш алып барабыз.
— Көпчүлүк ГИК жер участкаларын бекер алат деп айтышат, бирок турак жайдын баалары жеке куруучулардыкына окшош. Сиздерде эконом же премиум сыяктуу турак жай категориялары жокпу? Адамдар кайсы үйдө батир алууну тандай алышабы?
— Жер участкалары ГИКка президенттин жарлыгы боюнча бөлүнөт, биз аларды жеке адамдардан сатып албайбыз. Бизде жайгашкан жерди тандоо мүмкүнчүлүгү жок, биз мамлекет тарабынан берилген участкаларда куруу жүргүзөбүз.
Батирлердин баалары директорлор кеңешинин чечими менен белгиленет. Алар курулуштун чыгымдарына, анын ичинде материалдарга, жумушчу күчүнө жана инфляцияга негизделет. Бардык объектилер ички бүтүрүү менен берилет. Биз курулуш чыгымдарын жабабыз, ал эми катышуучулар жашоо аянты үчүн гана төлөшөт. Бул айырма чоң болушу мүмкүн, жана биз даяр турак жайды оңдоп-түзөтүү менен беребиз.
Темага байланыштуу окуңуз
Президент ГИКтан ипотекалык турак жайдын баалары кандай кураларын түшүндүрдү
Бизде эконом-класс жана премиумга бөлүү жок. Мисалы, Бишкекте 23 миңден ашык батирлери бар үйлөр курулууда, бул бир нече ири объектилер. Алардын бардыгы бирдей. Бирок «Ынтымак» комплекси чындап эле жогору класста, ошондуктан катышуучулар үчүн баасы жогору болот. Мисалы, Маликов көчөсүндө 78 миң 705 сомдон батирлер сунуштайбыз, ал эми «Ынтымакта» баа 87 миң 450 сомду түзөт, бул $100га кымбат. Бирок бул үйдөгү бардык батирлер үлүштүү курулуштун катышуучуларына гана жеткиликтүү.
Биз турак жай фондун мүмкүн болушунча адилеттүү бөлүштүрүүгө аракет кылабыз. Турак жайды бөлүштүрүү боюнча жобого ылайык, батирлердин жарымына чейин үлүштүү курулуштун катышуучуларына берилет, ал эми калган бөлүгү кезектегилерге берилет. Кезектегилер 4 же 8 пайыз менен 25 жылга батир ала алышат, баштапкы төлөмсүз, 78 миң 705 сомду төлөп, бул болжол менен $900. Ошол эле учурда, үлүштүү курулуштун катышуучулары 96 миң 195 сом төлөшөт, бул 1 миң 100 долларга барабар.
Эгерде үлүшчүлөр үчүн баа жогору болсо, алар регионду тандоо мүмкүнчүлүгүнө ээ. Мисалы, Бишкектин тургундары Чолпон-Ата же Манас шаарларында батир сатып ала алышат, финансылык мүмкүнчүлүктөрүнө жараша. Кезектегилерде мындай тандоо мүмкүнчүлүгү жок, бирок биз турак жайды адилеттүү бөлүштүрүүгө аракет кылабыз, үй-бүлө мүчөлөрүнүн санына карап.
Темага байланыштуу окуңуз
Колониянын ордуна — турак жай комплекси: Бишкекте «Мурас» комплекси 2-этабын тапшырды
Биз ведомстволук үйлөрдү курубайбыз, башкача айтканда, дарыгерлер же аскер кызматкерлерине арналган. Кезекте турган бардык адамдар бир эле үйлөрдөн батир ала алышат. Биздин программада участокторду берген ведомстволор 20 пайыз турак жай фондунун ичинде батир алышат.
— Сиз 5,5 миллион чарчы метр турак жай курулуп жатканын айттыңыз. ГИК курулган объектилердин сапатын кантип контролдойт? Социалдык тармактарда жарандардан көптөгөн арыздар келип жатат.
— Үйлөрдүн сапатын контролдоо биздин компаниядан гана эмес. Биз курулуш сапатын биздин курулуш бөлүмү аркылуу активдүү текшеребиз, ал ар бир объектте иштейт. Мындан тышкары, аткаруучулар жана Госстрой тарабынан контролдоо жүргүзүлөт. Биздин текшерүүлөр көп деңгээлдүү.
Биз монолиттүү опалубканы колдонобуз, ал эң сейсмоустундуу деп эсептелет. Бизде материалдарды текшерүү үчүн лаборатория бар.
Темага байланыштуу окуңуз
ГИК адам жашоого ылайыксыз үйлөрдү курат. Каныбек Туманбаев сынга жооп берди
Курулуш аяктагандан кийин жана батирлер жарандарга өткөрүлгөндөн кийин, подрядчиктер кепилдик мөөнөтүндө бардык аныкталган кемчиликтерди жоюуга милдеттүү. Биз батирлерди 15 жана 25 жылга беребиз, жана ушул мезгил ичинде алар ГИКтын балансында калат, анын үстүнөн контролдоо жүргүзүлөт. Биздин үйлөр президенттин жарлыгы менен бекитилген мамлекеттик программа алкагында курулат, бул сапаттын маанилүүлүгүн баса белгилейт.
— Комплекстерди долбоорлоо кандайча жүргүзүлөт? Тургундардын саны көбөйгөн сайын социалдык объектилер, мектептер жана ооруканалар сыяктуу көбүрөөк талап кылынарын эске алабы?
— Албетте, биз турак жай курулган аймактардагы жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен иштешебиз. Мисалы, Маликов көчөсүндөгү объекттин жанында шаардык мектеп жайгашкан, бирок батирлердин саны көбөйгөн сайын мектептеги орундар жетишсиз болуп калды. Ошондуктан имараттардын биринчи кабаттары ушул мектепке берилди, бул балдардын үйдөн алыс кетпей окуусуна мүмкүндүк берет.
Бирок биз бүт аймактарды курубайбыз, биз жеке объекттерди куруп жатабыз. Эгер биз бүт аймактарды куруу менен алектенсек, албетте, поликлиникалар, мектептер жана бала бакчалар да курулмак.
— ГИКтын курулушунун негизги бөлүгү Бишкек жана Ош шаарларында топтолгон. Ат-Баши же Лейлек сыяктуу жерлердин тургундары эмне күтүшү мүмкүн?
— Учурда биз Кыргызстандагы жети облусунда турак жай куруп жатабыз, мүмкүн болушунча көп жарандарга батирлерди камсыз кылуу үчүн. Турак жай объекттери программанын катышуучулары иштеп жаткан аймактарда берилет. Мисалы, эгер адам Кара-Балтада иштесе, анда турак жай ошол шаарда берилет, эгер ал кезекте турса. Үлүштүү курулуштун катышуучулары регионду тандай алышат.
Биз өлкөнүн бардык аймактарында үйлөрдү куруп жатабыз деп айта албайбыз, бирок облустук борборлордо жана чакан шаарларда турак жай курулууда. Облустар боюнча бизде бирдиктүү кезек бар, жана бир райондун тургуну жакынкы аяктагандан кийин батир ала алат, эгер анын айылында курулуш башталбаса дагы.
— Госипотека алгандар үчүн шарттарды кайра карап чыгуу пландалуудабы, айрыкча пайыздык ставкалар боюнча, жана жарандар ГИКта курулуп жаткан үйлөрдөн тышкары батирлерди тандай алышы үчүн кайрадан практикага кайтуу мүмкүнчүлүгү каралып жатабы?
— Мамлекеттик ипотекалык компания түзүлгөндөн бери турак жай программасынын шарттары тек гана жакшыртуу жана жеткиликтүүлүктү жогорулатуу тарапка кайра каралып келген. Пайыздык ставкалар 6-14 пайыздан 4-8 пайызга чейин төмөндөтүлдү, программанын катышуучуларынын категориясына жараша. Бул шарттар ТМДдагы ипотекалык кредит берүү рыногундагы эң жеткиликтүүлөрүнүн бири болуп саналат.
