Ар жылы, Эл аралык аялдар күнүндө, Бишкекте Кыргызстандагы аялдардын укуктарына арналган марш өтөт. Бул жылы иш-чара Максим Горький атындагы скверде, бийликтен уруксат алгандан кийин өткөрүлдү.
Жүздөн ашык активисттер жана шаардыктар өз колдоосун билдирүү үчүн чогулушту. Иш-чарада тартипти милиция кызматкерлери көзөмөлдөп турду.
Айгуль Сторожук, уюштуруу комитетинин өкүлү, бул жылы марш өткөрүүгө уруксат алуу кыйын болгонун айтып берди. Башында уюштуруучуларга жүрүш өткөрүүгө тыюу салынган, болгону акция өткөрүүгө уруксат берилген.
«Биз салттуу жүрүшкө уруксат алууга аракет кылдык, бирок акция да токтотулушу мүмкүн деген сигнал алдык», — деп белгиледи ал.
Сторожук ошондой эле Жогорку Кеңештин депутаттары, активисттерди колдогон, интернетте сынга кабылганын айтты, айрыкча, Эльвира Сурабалдиева сынга алынган.
Ошентсе да, активисттер президентке кайрылуу жөнөтүүгө жетишишти, бул акыры акцияны өткөрүүгө мүмкүндүк берди.
Айгуль Сторожук мындай иш-чаралардын коом үчүн маанилүүлүгүн белгиледи, өлкөдө аялдарга карата фемицид жана зомбулук учурлары уланууда.
«Эгер интернеттеги комментарийлер менен таанышсаңыз, алардын 80% жакынкысы аялдарды болгон окуяларга күнөөлөп жатканын көрүүгө болот», — деп кошумчалады ал.
Сторожук жапа чеккендерди көп учурда «талапка жооп бербеген жерде болушу», «тоскоолдук кылган кийимдерде болушу» же «мас абалда болушу» үчүн күнөөлөшөт деп белгиледи.
«Биздин максат — зомбулук кылган адамдын күнөөсү дайыма анын үстүндө экенин билдирүү», — деди ал.
Акцияга катышкан Дарья жана Алиса аялдар күчсүз эмес экенине ишенишет. Алар мындай иш-чаралар аялдар жана аларды колдогон эркектер зомбулукка каршы күрөшүүдө бириге ала турганын көрсөтөт деп белгилешти.
Кыргызстандын мурдагы омбудсмени Атыр Абдрахматова да жыл сайын аялдарды колдоо акцияларына катышат. Ал өлкөдөгү зомбулук деңгээли, тилекке каршы, азырынча жогору экенин белгиледи.
«Кыргызстанда көптөгөн аялдар мажбурлап уят кылууга дуушар болушат. Аял болуу уят, өз пикириңди билдирүү жана өзүңдү сыйлоо уят. Биз бул уяттан кутулушубуз керек жана ачык сүйлөшүшүбүз керек», — деп эсептейт Абдрахматова.
Анын айтымында, мындай акциялар акырындык менен өз жыйынтыктарын берип жатат. Мурда марштар учурунда провокациялар болуп, активисттер кармалып, сынга алынчу, бирок азыр мындай учурлар дээрлик кездешпейт.
Ал ошондой эле акцияларга катышкан адамдарга «батыштын баалуулуктары» жүктөлүп жатканын белгиледи, бирок анын пикиринде кыргыз салттарында аял дайыма эркектер менен тең укуктуу орунда турган.
«Даже юрта эки тең бөлүккө бөлүнөт — эркек жана аялдык», — деп кошумчалады ал.
Укук коргоочу зомбулукка кабылган жарандардын үй-бүлөлөрүнүн акцияларга катышуусунун маанилүү өзгөрүү экенин белгиледи, алар күн сайын трагедиялары жана сот системасынын жабырлануучуларды ар дайым коргой бербегенин ачык айтып жатышат.
Кээ бир катышуучулар акцияга чыгармачылык мамиле кылышты. Активист Назик бир нече жылдан бери «Тамаша» телешоусунан барабанды эске салган табло алып келет. Ар ким каалаган адам стрелканы айланта алат, бирок ал дайыма «аял өзү тандайт» деген сектордо токтойт.
Башка активист Алена ар жылы аялдарды эркиндикке жакындаткан кадамдарды жазып, жыртылуучу баракчалары бар атайын жарыя даярдайт. Акциянын катышуучулары эң маанилүү деп эсептеген баракчаны жыртып алышы мүмкүн.
