Климаттагы өзгөрүүлөр Эль-Ниньо жана Ла-Нинья сыяктуу климаттык көрүнүштөрдү түшүнүүгө жаңы ыкмаларды талап кылат. Бул көрүнүштөр дүйнө жүзү боюнча аба ырайына таасир этүү менен катар, глобалдык жылуулуктун таасирине да дуушар болуп, өздөрү да анын контекстинде өзгөрүп жатат. Бул изилдөөгө акыркы үч жылда глобалдык температуранын кескин көтөрүлүшүнүн себеби да каралат.
Метеорологдордун маалыматы боюнча, 2023-жылдын башында планетадагы температура адамзат тарабынан климатка болгон таасир менен байланышкан узак мөөнөттүү тенденцияларды кыйла ашып өттү жана 2025-жылга чейин жогорку деңгээлде калды. Бул көрүнүшкө себеп болгон мүмкүн болгон факторлорго парник эффектин күчөтүү, кемелерден булгануунун азайышы, суу астындагы вулкандык процесс жана күндүн активдүүлүгүнүн жогорулашы кирет.
Япониялык изилдөөчүлөрдүн изилдөөлөрү өзгөрүүлөрдүн негизги себеби Жердин энергетикалык теңсиздиги — планетага кирген күн энергиясы менен космоско чыгып кеткен жылуулук арасындагы айырма экенин көрсөттү. Алардын баамында, бул көрсөткүчтүн 75% дан ашыгы адамзат тарабынан жылуулуктун жогорулашы жана үч жылдык Ла-Нинья фазасынан Эль-Нинього өтүү менен түшүндүрүлөт.
2020-жылдан 2023-жылга чейин дүйнө сейрек кездешүүчү «үчүнчү» Ла-Ниньянын таасиринде калды — үч жыл подряд Эль-Нинього өтпөй. Бул мезгилде жылуу суу океандын тереңдигине кетип, бетиндеги температураны төмөндөтүп, космоско жылуулук чыгарууга тоскоол болду. Бул климаттык системада кошумча энергиянын топтолушуна алып келди.
Изилдөөчүлөр бул көрүнүштү адамдын дене температурасы менен салыштырат: температура жогорулаган сайын организм жылуулукту берүү үчүн көбүрөөк аракет кылат. Бирок узак мөөнөттүү Ла-Нинья фазасы, негизинен, «капкагын жапты», жылуулуктун топтолушуна мүмкүндүк берди. Эль-Нинього өтүү менен топтолгон энергия активдүү түрдө чыгарылып, глобалдык жылуулукту күчөттү.
Эль-Ниньо экватордук Тынч океанындагы беттик суулардын температурасынын мезгил-мезгили менен жогорулашы менен мүнөздөлөт, бул глобалдык температуранын жогорулашына жана жаан-чачын режиминин өзгөрүшүнө алып келет. Ал эми Ла-Нинья болсо, суу температурасынын төмөндүгү жана глобалдык жылуулуктун убактылуу төмөндөшү менен коштолот.
Эки көрүнүш да аба ырайына, анын ичинде кургакчылык, сел жана ураганга чоң таасир этет. Изилдөөлөр Ла-Ниньянын АКШга ураган активдүүлүгүнүн жана кургак мезгилдердин көбөйүшү менен көбүрөөк зыян келтириши мүмкүн экенин көрсөтүүдө.
Климатчылар көп жылдар бою Эль-Ниньо жана Ла-Ниньянын башталышын океандын температурасынын климаттык нормадан 0,5 °C отклонение менен аныкташкан. Бирок океандардын жалпы жылуулугуна байланыштуу «норма» өзгөргөн сайын, бул методика натыйжасыз болуп калды.
Буга чейин NOAA негизги климаттык көрсөткүчтөрдү ар он жылда, андан кийин ар беш жылда кайра карап чыгышкан, бирок бул дагы жетишсиз болуп калды. Ошондуктан жаңы салыштырмалуу өлчөм киргизилди, анда температуралар тарыхый норма менен эмес, планетанын калган тропикалык зонасы менен салыштырылат.
Адистер жаңы методология Ла-Нинья катары классификациялануучу окуялардын санын көбөйтүп, Эль-Ниньо менен байланышкан окуяларды азайтууга алып келет деп эсептешет.
NOAAнын божомолдоруна ылайык, жаңы Эль-Ниньо цикли ушул жылдын аягында, күздө же жайдын аягында башталышы мүмкүн. Эгер ал жетиштүү эрте пайда болсо, бул Атлантикадагы ураган активдүүлүгүн төмөндөтүшү мүмкүн, бирок бир эле учурда 2027-жылга чейин глобалдык температуранын жаңы рекорддорун жогорулатуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат.
Эксперттер «нормалдуу» аба ырайы концепциясы фактически эскиргенин жана климаттык системада топтолгон жылуулук келечекте көбүрөөк жана экстремалдуу аба ырайы көрүнүштөрүнө алып келерин эскертет.
