Экономика жана соода министрлиги коомчулук менен талкууланчу мыйзам долбоорун сунуштады, ал кальян жайларын жөнгө салууга байланыштуу бир катар мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүүгө багытталган.
Ведомствонун маалыматына ылайык, документтин максаты — бул тармактын укуктук жөнгө салуусун жакшыртуу, кальян жайларынын ишин легалдаштыруу, коррупциялык тобокелдиктерди азайтуу жана жарандардын ден соолугун эске алуу менен бюджеттин кирешелерин көбөйтүү. Бул долбоор 2025-жылдын 12-ноябрында өкмөт башчыдан алынган тапшырманын натыйжасы болуп саналат.
Бул долбоордун алкагында пландалууда:
- кальян жайларын легалдаштырууга укуктук шарттарды түзүү;
- алардын иштеши үчүн лицензиялык тартипти киргизүү;
- санитардык, өрт коопсуздугу жана башка нормаларды сактоону камсыз кылуу;
- негизсиз ишмердүүлүктүн көлөмүн кыскартуу.
Учурдагы нормаларга ылайык, коомдук жайларда тамеки буюмдарын, анын ичинде кальяндарды тартууга тыюу салынган, бирок практикада көптөгөн кальян жайлары мыйзамсыз иштеп жатат.
Мисалы, Бишкекте, ачык булактарга ылайык, барлар жана клубдардан тышкары кеминде 33 адистештирилген кальян жайы иштеп жатат.
2024-жылдын биринчи тогуз айында бул тармактагы мыйзам бузуулар үчүн айып пулдардын суммасы болжол менен 5,8 миллион сомду түздү.
2024-жылдын ноябрынан 2025-жылдын ноябрына чейин укук бузуулар кодексинин 84-беренеси боюнча 55 протокол түзүлгөн:
- 48и — юридикалык жактарга 2,4 миллион сом суммасында;
- 7си — физикалык жактарга 35 миң сом суммасында.
Министрликте, рынокто кальян кызматтарынын туруктуу көлөкө сектору пайда болгонун, ал туруктуу суроо-талап шарттарында, бирок укуктук талаадан жана салык салуудан тышкары иштеп жатканын белгилешет.
Башка өлкөлөрдүн тажрыйбасы
Түшүндүрмө жазууда башка өлкөлөрдөгү кальян жайларын жөнгө салуу тажрыйбасы келтирилген.
Мисалы, Германияда кальяндар адистештирилген жайларда гана уруксат берилет, ал эми катуу санитардык жана өрт коопсуздугу нормалары иштейт.
БАЭде тамеки тартуу үчүн бөлүнгөн аймактар менен лицензиялоо модели колдонулат жана туруктуу текшерүүлөр жүргүзүлөт.
Казакстанда, эксперттердин айтымында, катуу тыюу рыноктун бир бөлүгүнүн көлөкөгө кетишине алып келди.
Экономика министрлигинин маалыматына ылайык, эл аралык тажрыйба лицензиялоо жана жайларга жана контролго коюлган так талаптар менен модель толук тыюудан эффективдүү экенин тастыктайт.
Мыйзам долбоорунун сунуштары
Документ төмөнкү чараларды сунуштайт:
- кальянды тартууга лицензияланган адистештирилген жайларда гана уруксат берүү;
- кальян кызматтарын лицензиялануучу ишмердүүлүктөрдүн тизмесине киргизүү;
- жайларга талаптарды коюу, анын ичинде бөлөк залдар жана желдетүү системалары;
- кальян жайларынын милдеттүү реестрин түзүү.
