Гутерриш дүйнө чоң чакырыктарга дуушар болуп жатканын, анткени, атайын акылсыз аракеттер кооптуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн экенин белгиледи. Ал геополитикалык бөлүнүүлөр жана жазасыздык эл аралык туруктуулукту начарлатууда экенин айтты.
Хаос жана белгисиздик мезгили
Баш катчынын айтымында, дүйнө азыр эл аралык мыйзамдардын бузулушу жана көп тараптуу институттардын туруктуулугун жоготуу шарттарында турат. «Жазасыздык азыркы конфликттердин негизги кыймылдаткычы болуп, зомбулуктун күчөшүнө жана өлкөлөр ортосундагы ишенимсиздикке алып келүүдө», — деди ал.
Дүйнө ылдам өзгөрүүдө
Гутерриш ошондой эле жардам финансирлөөсүнүн кыскарушунан улам гуманитардык абалдын начарлап жатканын белгилеп, бул «түзүлүш реакциясына» — кедейликтин жана миграциянын өсүшүнө алып келүүдө.
Теңсиздик тереңдеп, социалдык структураларды начарлатууда, ал эми климаттык кризис глобалдык коркунучтардын бири болуп калууда. Ал жаңы технологиялар чөйрөсүндө жөнгө салуунун жоктугу туруктуулукту начарлатууда экенин айтты.
Мындан тышкары, Гутерриш глобалдык маселелерди чечүү үчүн бар болгон механизмдер тез өзгөрүп жаткан шарттарга жооп бербестигин, өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн экономикалык таасири өсүп, алардын ортосундагы соода традициялык агымдардан тезирээк өсүп жатканын белгиледи.
Көп тараптуу институттарды өнүктүрүүнүн зарылдыгы
Баш катчы глобалдык чакырыктарды бир же эки мамлекеттин чечип кете албасын жана көп полярдуу дүйнөнү кызматташуу аркылуу активдүү өнүктүрүү керектигин баса белгиледи. Бирок, ал белгилегендей, көп полярдуулук өзү туруктуулуктун кепили эмес. «Биринчи дүйнөлүк согуштан мурун Европа көп полярдуу болгон, бирок эффективдүү көп тараптуу институттардын жоктугу конфликттерге алып келди», — деди ал.
Гутерриш тең салмактуулукту жана тынчтыкты камсыз кылуу үчүн күчтүү көп тараптуу институттар керек экенин, алар жалпы жоопкерчилик жана баалуулуктарга негизделиши керектигин кошумчалады.
БУУнун приоритеттери
Ал акыркы жылында баш катчы катары дүйнөдө адилеттүүлүк жана туруктуулукту камсыз кылуу боюнча иштерин улантууну пландап жатканын, Коопсуздук Кеңешин реформалоого көңүл буруп жатканын билдирди.
«Биз тынчтык жана коопсуздук маселелеринде иш жүргүзүү укугуна ээ болгон жалгыз орган болгон Коопсуздук Кеңешин реформалоого умтулабыз», — деп кошумчалады ал.
Гутерриш туруктуу өнүгүүсүз тынчтык болбой турганын белгилеп, БУУ туруктуу өнүгүү максаттарына жетүү үчүн аракеттерин уланта берерин айтты.
2026-жыл үчүн негизги милдеттер климаттык өзгөрүүлөр менен күрөшүү жана искусстволук интеллектти глобалдык башкаруу системасын түзүү болот, ал жөнүндө ал эл аралык илимий топтун түзүлгөнүн эске салды.
Газа боюнча тынчтык кеңеши
АКШнын президенти Дональд Трамп тарабынан башталган тынчтык кеңеши тууралуу суроого жооп берип жатып, Гутерриш эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоонун негизги жоопкерчилиги БУУнун Коопсуздук Кеңешинде экенин эске салды. Ал ошондой эле Коопсуздук Кеңеши Газа секторундагы конфликтти токтотуу боюнча Комплекс планын колдогон 2803-резолюцияны кабыл алганын жана анын аткарылышы өтө маанилүү экенин белгиледи.
Огулду токтотууга карабастан, анын айтымында, Газада согуштук аракеттер уланууда, бирок азыраак интенсивдүү. Ал толук масштабдуу тынчтыкка жана пландын экинчи этабына өтүүгө чакырды, ал израиль күчтөрүнүн толук чыгарылышын жана топторду куралсыздандырууну, ошондой эле эки мамлекет концепциясын ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүүнү камтыйт.
Гутерриш ошондой эле башка уюмдар Коопсуздук Кеңешин алмаштыра албай турганын, анткени анын мандаты БУУнун Уставында жазылган жана ал эл аралык мыйзамга ылайык тынчтык жана коопсуздук маселелеринде милдеттүү чечимдерди кабыл ала алат, ошондой эле күч колдонууга уруксат бере алат деп баса белгиледи.
Ошондуктан, анын пикири боюнча, Коопсуздук Кеңешин реформалоо өтө маанилүү. Ал БУУ көп учурда реформалоого каршы чыгып жаткан ошол эле өлкөлөр тарабынан натыйжасыздыгы үчүн сынга алынарын белгиледи.
