Депутат Адилет Белеков, мыйзам долбоорунун бир нече авторлорунун бири, анын негизги максаты атмосферанын булганышын азайтуу экенин белгиледи. Бул транспорт каражаттарынын ээлерин туура каталитикалык нейтрализаторлорду колдонууга мажбурлаган укуктук механизмдерди түзүү аркылуу жетишилет.
Мыйзам долбоорунун алкагында бир нече негизги өзгөртүүлөр сунушталууда:
1. «Каталитикалык нейтрализатор» түшүнүгүн киргизүү
Мыйзамга каталитикалык нейтрализатордун токсиндерди азайтууга арналган чыгаруу системасынын элемент катары расмий аныктамасы кошулат.
2. Катализатордун болушу жана ишенимдүүлүгү
Катализатор же башка токсиндерди азайтуу системасы каралган транспорт каражаттары мындай системалар менен жабдылышы жана аларды иштеп турган абалда кармоо керек. Ишенимдүү катализаторсуз эксплуатациялоого тыюу салынат.
3. Бардык унаалар үчүн милдеттүү техникалык көзөмөл
Мыйзам долбоору жол кыймылына катышкан бардык транспорт каражаттары үчүн милдеттүү техникалык көзөмөлдү кеңейтүүнү сунуштайт, электр унаалары жана водород отун элементтери бар унаалардан тышкары. Экологиялык талаптарга ылайыктыгын текшерүү техникалык көзөмөлдүн милдеттүү бөлүгү болуп, каталитикалык нейтрализатордун же чаң фильтринин болушун визуалдык текшерүү жана зыяндуу заттардын чыгарылышындагы көлөмүн инструменталдык көзөмөлдөө кирет.
4. Экологиялык корутунду жок болсо, каттоо тыюу
Автомобилдерди каттоо жана кайра каттоо экологиялык нормаларга ылайыктыгын тастыктаган техникалык көзөмөлдүн оң корутундусуз мүмкүн эмес.
5. Укук бузуулар үчүн айыппулдар
Мыйзам долбоору төмөнкү бузулуулар үчүн жоопкерчиликти киргизет:
- экологиялык талаптарга ылайыктыгы жөнүндө жалган оң корутунду берүү үчүн — 400 эсептик көрсөткүч (40 миң сом) өлчөмүндө айыппул, диагностикалык борбордун лицензиясын конфискациялоо менен;
- каталитикалык нейтрализаторду же чаң фильтрин жок кылуу, блокировка же иштөө имитациялоо кызматтары үчүн — 300 эсептик көрсөткүч (30 миң сом) өлчөмүндө айыппул, жабдууларды конфискациялоо менен.
Мыйзам долбоорунун негиздемесинде абанын булганышы калктын ден соолугуна олуттуу коркунуч туудураары айтылган. 2021-жылы Бишкек дүйнөдөгү эң булганган шаарлардын катарына кирди, жана чыгарылган газдардын маанилүү бөлүгү автотранспорт менен байланыштуу. Катализаторлорду жок кылуу зыяндуу заттардын чыгарылышын, отундун чыгымын жана анын импортко болгон чыгымдарын көбөйтөт. Париж келишиминин катышуучусу катары Кыргызстан парник газдарынын чыгарылышын азайтуу боюнча милдеттенмелерди алганын мыйзам долбоорунун авторлору түшүндүрүштү.
Алар сунушталган чаралар абанын булганышын азайтууга, жарандардын ден соолукка болгон коркунучтарды минималдаштырууга, иштелип чыккан каталитикалык нейтрализаторлорду эсепке алуу жана жок кылуу системасын түзүүгө, ошондой эле чыгарылыш газдарын тазалоо системаларын мыйзамсыз жок кылуунун алдын алууга мүмкүндүк берет деп ишенишет.
Мыйзам долбоорунун авторлору Жогорку Кенештин депутаттары: Марлен Маматалиев, Медина Кайрылбекова жана Адилет Белеков.
