120дан ашык өлкөлөрдү камтыган изилдөөдө маданий саясатты жаңыртуусуз контент жаратуучулар арасында теңсиздик уланат деп баса белгиленет.
ЮНЕСКОнун башкы директору Халед аль-Анани бул отчет эл аралык стандарт катары он жылдан ашык кызмат кылып келе жатканын айтып, "технологиянын тез өнүгүшүндө маданий ишмерлерди колдоо үчүн 8 100дөн ашык чараларды" сунуштайт.
Өсүп жаткан, бирок алсыз индустрия
Маданий жана креативдүү тармактар экономикалык өсүүнүн жана туруктуу өнүгүүнүн негизги кыймылдаткычтары болуп жаткандыгына карабастан, алардын инфраструктурасы алсыз бойдон калууда. Отчеттун маалыматына ылайык, 85% өлкөлөр маданиятты улуттук өнүктүрүү пландарына киргизет, бирок алардын болгону 56% гана бул тармакта конкреттүү максаттарга ээ, бул билдирилген ниеттер менен чыныгы аракеттердин ортосундагы айырманы көрсөтөт.2023-жылы дүйнөлүк маданий товарлар соодасы эки эсе көбөйүп, $254 миллиардды түздү, анын жарымы өнүгүп жаткан өлкөлөрдөн келет.
Ошентсе да, маданиятты мамлекеттик каржылоосу өтө төмөн бойдон калууда жана дүйнөлүк ИДПнын 0,6%дан азына чейин кыскарып жатат. Артисттер үчүн чектелген мобилдүүлүк дагы тоскоолдуктарды жаратууда: өнүккөн өлкөлөр өз креативдүү адистеринин чет өлкөгө чыгышын 96% учурларда колдосо, өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн маданий ишмерлеринин киришин болгону 38% учурларда жеңилдетет.
Санариптик теңсиздиктер жана экономикалык туруксуздук
Отчет санариптештирүүнүн натыйжасында болгон олуттуу структуралык өзгөрүүлөрдү баса белгилейт. Санариптик кирешелердин жалпы кирешедеги үлүшү 2018-жылы 17%дан азыр 35%га чейин өстү, бирок бул кирешелердин туруксуздугу жана автордук укуктун бузулушу боюнча коркунучтардын көбөйүшүнө да алып келди. Эң тынчсыздандырарлык божомолдор генеративдик ИИнин таасирине байланыштуу: 2028-жылга чейин музыкалык авторлор кирешелеринин 24%ына чейин жоготууга учурашы мүмкүн, ал эми аудиовизуалдык контент жаратуучулар 21%га чейин жоготууга дуушар болушу мүмкүн.Өнүккөн жана өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн ортосундагы санариптик көндүмдөрдөгү айырма дагы деле олуттуу: өнүккөн өлкөлөрдүн 67%ы базалык көндүмдөргө ээ, ал эми өнүгүп жаткан өлкөлөрдө бул көрсөткүч болгону 28%. Рыноктун бир нече ири стриминг платформаларынын тегерегинде топтолушу жана сунуш алгоритмдеринин ачык эместиги аз белгилүү авторлордун абалын дагы да начарлатууда. Ошол эле учурда, болгону 48% өлкөлөр бул маселе боюнча маалыматтарды чогултат, бул натыйжалуу саясатты түзүүнү кыйындатат.
Чыгармачылык эркиндиги коркунучта
ЮНЕСКО ошондой эле көркөм эркиндикке коркунучтардын көбөйүшүн белгилейт. Болгону 61% өлкөлөр бул тармакта бузулууларды мониторингдөө үчүн көз карандысыз механизмдерге ээ. Саясий туруксуздук, конфликттер жана мажбурлап көчүрүү маданий кызматкерлер үчүн коркунучтарды жогорулатууда. Жаңы чакырыктарды санариптик байкоо жана алгоритмдик алдын ала калыстык дагы жаратууда.Маданияттагы гендердик теңсиздик
Маданий мекемелерде жетекчилик кызматтарда аялдардын өкүлчүлүгүн жогорулатууда прогресс байкалууда – 2017-жылы 31%дан 2024-жылы 46%га чейин, бирок өлкөлөр ортосундагы айырма дагы деле олуттуу бойдон калууда. Өнүккөн өлкөлөрдө аялдар жетекчилик кызматтардын 64%ын ээлесе, өнүгүп жаткан өлкөлөрдө болгону 30%ды түзөт.Көптөгөн өлкөлөрдө аялдар негизинен маданияттын керектөөчүлөрү катары каралып, жараткан жана лидерлер катары эмес.Башкы беттеги сүрөт иллюстративдик: Unsplash/С. Джонсон.
