Президент реформаны узак убакыттан бери даярдап жатканын билдирди.
«Кабар» маалымат агенттигине берген интервьюсунда президент Садыр Жапаров өлкөнүн күч структураларындагы маанилүү өзгөрүүлөр боюнча пландарын ачып берди.
— Салам, Садыр Нургожоевич. Бүгүн биз ГКНБнын мамлекеттик институт катары ролун талкуулагыбыз келет.
Мурдагы жетекчилер жана коомчулук СССР учурунда КГБда кимдер иштеп жатканын эч ким билбегенин белгилешкен. Соңку убакта кызмат сынга алынып жатат: ГКНБнын кызматкерлери, ушактар боюнча, өздөрүнүн күбөлүктөрүн туура эмес жагдайларда көрсөтүп, репутациясын бузуп жатышат. Сизге коомчулуктун мындай пикирлери белгилүүбү?
— Ооба, мен бул тууралуу уктум. Мен бир нече жолу достума айткам: «ГКНБнын авторитетин жогорулат. Ал СССРдин КГБсыдай болушу керек. Болбосо, ГКНБнын кызматкерлерин көрсөтүп, күбөлүктөрүн шектүү адамдарга көрсөтүп жаткан учурлар пайда болот. Биз мындай сындардан кутулушубуз керек». Мен бул маселени бир нече жолу көтөргөм.
— Кээ бир ГКНБ кызматкерлеринин кылмыш жасагандыгы боюнча шектелип кармалып жатканы байкалууда. Бул алардын ашыкча бийлиги менен байланышканбы? Спецкызматтар ар кандай тармактарга — курулушту көзөмөлдөөнү, эттин баасын жана интимдик кызматтарды көрсөтүүнү көзөмөлдөөгө аралашып жатышат.
— «Интимдик кызматтарды көрсөтүүчүлөр менен күрөшүү» тууралуу видео чыккан күнү мен: «Муну Ички иштер министрлигине өткөрүп бериңиздер, бул алардын иши. ГКНБнын деңгээлин төмөндөтпөңүздөр» дедим.
Коррупциялык иштер боюнча учурда тергөө иштери жүргүзүлүүдө, бирок деталдарын айта албайм.
— Сиз жакында Чек ара кызматы менен Коргоо кызматыны ГКНБнын структурасынан чыгардыңыз. Келерки реформанын негизги багыттары кандай? Ведомстводо экономикалык кылмыштар жана коррупция менен күрөшүү функциясы калабы же алар башка органга өткөрүлүп берилеби?
— Бизди күч структуралары боюнча кеңири реформа күтүп турат. Мен аны мурда баштоону пландаштыргам, бирок ар кандай себептерден улам кечиктирилди.
Эми, үмүттөнөм, биз жакын арада ага кирише алабыз.
ГКНБ өзүнүн негизги милдеттерине: чалгындоо, контрразведка, конституциялык түзүлүштү коргоо жана терроризм, экстремизм, уюшкан кылмыштуулук жана наркотиктер менен күрөшүүгө көңүл бурат.
Бул тармактардагы тергөө ыйгарым укуктары аларда калат, экономикага аралашпайт. Эч ким ГКНБ эмне менен алектенерин жана анын кызматкерлерин билбеши керек.
Реформадан кийин бул чыныгы спецкызмат болуп калат, КГБга окшош.
Ички иштер министрлиги өзүнүн функцияларынын алкагында иш алып барат, тергөө ыйгарым укуктарын өзүндө калтырат.
Албетте, ар бир орган үчүн ыйгарым укуктар тизмеси түзүлөт.
Жаңы Тергөө комитетин түзүү пландалууда, ага бардык тергөө функциялары өткөрүлөт. Башкы жана Жоокер прокуратуралары мыйзамдуулукту көзөмөлдөп турушат.
Эгер сиз Тергөө комитети эмне үчүн түзүлүп жатканын сурасаңыз, мен жооп берем: биз келечек жана системанын туруктуулугу жөнүндө ойлонушубуз керек.
Бүгүнкү күндө абал кандай?
ГКНБда жана Ички иштер министрлигинде оперативдүү-издөө иши жана тергөөчүлөр бар, жана алардын бардыгы бир министрге баш ийет.
Мисалы, оперативник бир ишти жүргүзүп, ал кийинчерээк адилетсиз болуп калса, материалдар тергөөчүгө өткөрүлгөндө, ал ишти кабыл алуудан баш тартышы мүмкүн. Мындай учурда министр тергөөчүгө: «Ишти кабыл ал жана ач» деп көрсөтмө бере алат.
Тергөөчү тандоонун алдында турат жана ишти ачууга милдеттүү.
Ошондуктан адилетсиздик фактылары жок дегенди айтууга болбойт.
Тергөө комитети түздөн-түз президентке баш ийет, бул ага оперативниктерден же министрлерден иштелип чыккан материалдарды кабыл албоого жана иштерди ачпоого мүмкүндүк берет.
Ошентип, адилетсиздикке кабылган жарандар дароо бошотулат, кармалбайт. Бул адам укуктарын 95 пайыздан кем эмес деңгээлде сактоону камсыздайт. Келечектеги муундардын коопсуздугу камсыздалат.
Экономикалык кылмыштар боюнча да ушундай схема болот: эгер чын эле кылмыш жасалган болсо, кармоо болот; эгер бул жалаа болсо — адам бошотулат. Эки көз карандысыз орган көбүрөөк ойлонулган чечимдерди кабыл ала алышат.
Бул өзгөрүүлөр келечекте ишке ашырылат. Биз зарыл болгон имараттарды жана техникалык базаны даярдайбыз. Указ чыгарылат, мыйзам долбоорлору Жогорку Кеңешке киргизилип, талкууланат жана кабыл алынгандан кийин уюштуруу иштери башталат.
Быйыл өлкөдө ШОС саммити жана Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары өтүп жатат, ошондуктан реформаны келерки жылы баштайбыз.
Фото www
