Ак илбирстерди Шпицбергенде жүргүзүлгөн акыркы изилдөөлөр алардын климаттык шарттарга өзгөрүүлөргө карабастан адаптациялануу жөндөмүн көрсөттү. Бул темада иштеген окумуштуулар, бул жаныбарлардын жаңы шарттарда жашап калуу механизмдерин түшүнүүгө аракет кылышууда, деп билдирет «Дүйнө жүзү» басылмасы.
Ак илбирстер климаттын өзгөрүшүнүн жапайы табиятка кандай таасир этерин көрсөтүүчү ачык мисал болуп саналат. Бул чоң сүт эмүүчүлөр Арктикадагы муздарда жашашат, алар глобалдык жылуулук фонунда тез эле жок болуп жатат.
Кызыктуу ачылыш, бул аймактагы айрым ак илбирс популяциялары климаттын өзгөрүүлөрүнө мурда болжолдонгондон да туруктуу экендиги болду. Норвегиянын полярдык изилдөөлөр институтунун окумуштуулар тобу, алардын макаласы Scientific Reports журналында жарыяланганын билдиришти. Баренц деңизиндеги Шпицберген архипелагында жашаган илбирстер деңиз музунун аянтынын кыскаруусуна адаптациялана алышты.
1995-жылдан 2019-жылга чейин изилдөөчүлөр ак илбирстерди вертолеттор менен үзгүлтүксүз көзөмөлдөп, алардын физикалык абалын, дене абалынын индекси же BCI деп аталган көрсөткүчүн баалоо үчүн убактылуу кыймылсыз кылышты.
Изилдөө учурунда Шпицберген аймагында 770 илбирстин BCI көрсөткүчүнөн 1000ден ашык өлчөмдөр алынды, бул жерде акыркы он жылдыкта деңиз музунун тез кыскаргандыгы байкалууда. 2019-жылга карата бул аймакта муз мезгилиндин орточо узактыгы 1995-жылдагы маалыматтарга салыштырганда эки айдан ашык кыскарды.
Маалыматтарды талдоо көрсөткөндөй, муздун кыскарганына карабастан, илбирстердин ден соолугу начарлаган жок. Изилдөөнүн башкы автору Йона Аарс ак илбирстер «жакшы» абалда экенин, 1995-жылдан 2000-жылга чейинки BCI көрсөткүчүнүн төмөндөшү учурунда кайрадан калыбына келгенин белгиледи, бул изилдөө тобу үчүн күтүүсүз болду.
Анткен менен, бул илбирстер деңиз музунун жоголушунан терс кесепеттерди тартпайт дегенди билдирбейт; алардын кээ бирлери жашоо жайларын өзгөртүштү же муз издеп, түндүккө көчүштү, деп түшүндүрөт Аарс. Ошондой эле климаттын өзгөрүшү болбогондо ак илбирстердин абалы кандай болмоктугун айтуунун кыйын экенин эске алуу маанилүү.
Шпицбергенде алынган натыйжалар башка окшош экосистемаларды изилдөө үчүн пайдалуу болушу мүмкүн болсо да, Аарс бардык ак илбирстер Арктикада бирдей жагымдуу шарттарда экендиги тууралуу жыйынтык чыгарбоо керектигин баса белгилейт.
Шпицбергендеги илбирстердин ийгиликтүү адаптацияланышынын себеби эмне? Аарс жана анын кесиптештери, бул алардын рационундагы өзгөрүүлөр менен байланыштуу болушу мүмкүн деп болжолдошот. Муздун аянтынын кыскаргандыктан, тюленьдерди кармоо оңой болуп калган же илбирстер көптөгөн морждар жана түндүк бугулар менен азыктанууга өтүштү.
