Бириккен Улуттар Уюмунун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму (ФАО) чыгарган жаңы отчетто балык тармагындагы алдамчылык "алдаштырууга багытталган атайын практика" катары мүнөздөлөт. Документте бир нече алдамчылык түрлөрү белгиленген, алардын арасында:
- жасалмалоо — мисалы, тунец же лососьтун сырткы көрүнүшүн жакшыртуу үчүн боёкторду колдонуу;
- жасалма — мисалы, крахмал кошундуларынан "креветкаларды" түзүү;
- имитация — балык фаршын "краб палочкалары" катары сатуу;
- жөнөтүү — мыйзамдуу продукцияны белгиленген базарлардан тышкары сатуу;
- жалган маркалоо: товардын "экологиялык тазалыгы" же келип чыгышы тууралуу туура эмес маалымат берүү;
- түрлөрдү алмаштыруу — мисалы, тилапияны кызыл луциан деп сатуу.
Саламаттыкка коркунуч
ФАО балык соодасындагы алдамчылык адамдардын саламаттыгына, экологияга жана экономикалык системаларга терс таасир этиши мүмкүн экенин эскертет.Дүйнөлүк маселе
Уюм балык менен болгон алдамчылык бардык континенттерди жана өлкөлөрдү, Латин Америкасынан Азияга чейин, камтыйт деп билдирет. АКШда балыктын үчтөн бир бөлүгү туура эмес же так эмес маалымат менен сатылат, ал эми текшерүү мындай продукциянын болгону 1%ын гана камтыйт.Ресторандар да мындай алдамчылыктан корголбойт — аларга көп учурда туура эмес маркалоо менен товарлар келип түшөт (30% га чейин).
"Балык" алдамчылыгынын жеңилдиги
Мисалы, фермада өстүрүлгөн Атлантикалык лососту Тынч океандын лососуна окшоштуруп сатуу килограммына дээрлик $10 кошумча киреше алып келиши мүмкүн. Италияда жергиликтүү продукт катары позицияланган сибас (лаврак) Греция же Түркияда өстүрүлгөн балыктан 2-3 эсе кымбат, ал эми ачык деңизден кармалып алынган деп көрсөтүлгөн болсо дагы да кымбат турат.Балык продукциясына суу кошуу, салмакты жана бааны көбөйтүү үчүн дагы бир жолу сатып алуучуларды алдоо ыкмасы.
Балык тармагындагы алдамчылыкка каршы чаралар
ФАО балык жана деңиз азыктарынын маркалоо талаптарын күчөтүүнү сунуштайт, мүмкүн болсо илимий аталыктарды көрсөтүүнү жана мониторинг системаларын жакшыртууну талап кылат. Ошондой эле, балык продукциясынын чындыгын текшерүү үчүн заманбап технологияларды, кээ бир учурларда ядролук методдорду колдонуу сунушталат.Башкы беттеги сүрөт иллюстративдик: © ФАО/К. Арриго.
